Ik had het stukje al geschreven – maar het was nog niet gepubliceerd – toen daags daarna in de Volkskrant een recensie over het boek verscheen van Willem Otterspeer.

Het was meteen ook de eerste recensie die werd gepubliceerd en het stuk wekte mijn argwaan. Willem Otterspeer is de beoogd biograaf van Hermans. Het is nauwelijks voorstelbaar dat hij Kieft niet op de een of andere manier heeft bijgestaan bij het schrijven van zijn boek. En misschien heeft Kieft op zijn beurt ook wel Otterspeer geholpen.

Kortom, is Otterspeer dan wel de juiste man om dat boek van Kieft te recenseren?

Dankzij Otterspeer weten wij alvast dat Hermans zich in de oorlog heeft aangemeld voor de Kultuurkamer. Wat wij nog niet weten is of hij ook daadwerkelijk lid is geweest.

(Hier zou je aan toe kunnen voegen dat ook iemand als Hella Haasse zich heeft aangemeld, en bovendien lid is geworden, zonder dat iemand dat haar ooit verweten heeft, maar dit terzijde.)

Het is een vlekje op het blazoen. De oorlog blijft een delicate kwestie en het is daarom van belang de presentatie van Otterspeers biografie zorgvuldig voor te bereiden en te regisseren. Is Ewoud Kieft in dat spel misschien het knechtje van Otterspeer geweest?

Het zou best kunnen.

In elk geval heeft Otterspeer geen moment gewacht om Kieft met een mooie recensie te belonen. Een veel te mooie recensie, volgens mij. Zo vindt Otterspeer dat Kieft op een elegante manier het oorlogsverleden van zijn eigen opa heeft verbonden met dat van Willem Frederik Hermans. Mij lijkt dat positieve oordeel een lippendienst, want juist dat verhaal over grootvader Kieft is het zwakste deel van het boek. Eigenlijk is het er met de haren bijgesleept, een beetje aanstellerij ook. Het was de intensiteit van het boek alleen maar ten goede gekomen als Kieft zich tot Hermans had beperkt en het gezeur over zijn opa had geschrapt.

Ik nam eens contact op met een paar Hermans-kenners.

Raymond Benders, jarenlang voorzitter van het Willem Frederik Hermans Instituut, mailde mij het volgende: “Ik ben verre van gecharmeerd van het boek van de musicus Kieft. Het wemelt van de valse noten. Verder staat er hoegenaamd niets nieuws over WFH in. Kieft heeft geen gebruik gemaakt van het archief, hij weet niets van het nihilisme en ook niet van geschiedfilosofie en kakelt Otterspeer na over Ter Braak en tenslotte interesseert mij zijn grootvader e tutti quanti niet. Het is meer een mislukte roman dan een doortimmerd essay. Ik heb afgeraden om het boek onder auspiciën van het WFH-instituut uit te geven”.

Ook Frans A. Janssen, de grootste Hermans-kenner van Nederland (en van de wereld) is weinig te spreken over het boek van Kieft. Hij meent eveneens dat Kieft weinig heeft begrepen van de wijze waarop Ter Braak door Hermans werd beschouwd. Wat Ter Braak de rancuneleer van het nationaalsocialisme noemde, heeft weinig te maken met de opvatting van Hermans dat persoonlijke rancune een artistieke drijfveer kan zijn voor de schrijver. Aldus Frans Janssen.

Kortom, er worden heel wat eikels gezaaid om het graf van Willem Frederik Hermans.

HP/De Tijd, 11 mei 2012

Tussen de bekende redenering van Pascal dat het altijd verstandig is om in God te geloven, is nog steeds geen speld tussen te krijgen.

Geloof je in God en bestaat God, dan zit je goed. Geloof je in God en bestaat God niet, dan is er niets aan de hand. Geloof je in niet God en bestaat God niet, dan is er ook niets aan de hand. Maar geloof je niet in God, maar bestaat Hij wel, nou berg je dan maar.

Diezelfde houding kun je aannemen ten opzichte van het postuum inbidden van de Mormonen. Word je na je dood ingebeden en de Mormoonse hemel bestaat niets, niks aan de hand. Maar bestaat die hemel, dan zit je ongewild toch goed.

Baadt het niet, dan schaadt het niet. Zou je zeggen. Toch neemt het protest tegen het inbidden toe. De afgelopen week was er veel nieuws.

Zo meldde Trouw:

Claus, Juliana en Bernhard postuum door mormonen gedoopt

Diverse leden van het Nederlandse Koninklijk Huis zijn na hun overlijden lid gemaakt van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Daarmee zijn ze na hun overlijden alsnog lid gemaakt van de mormoonse kerk.

Lees hier verder in Trouw.

Maar daarmee waren wij er niet. Dezelfde krant vroeg onder meer de theoloog Huub Oosterhuis om commentaar:

Het zou niet Juliana’s wens geweest zijn

Theoloog en dichter Huub Oosterhuis laat weten dat hij de postume doop “minstens smakeloos” vindt. “Dit heeft geen enkele grond”, zegt hij. Oosterhuis kent de koninklijke familie goed. Samen met dominee Carel ter Linden ging hij op 15 oktober 2002 voor in de uitvaartdienst van prins Claus. De prins zou uit zichzelf nooit voor het mormoons geloof hebben gekozen, vermoedt Oosterhuis. “Het hele koningshuis heeft daar niets mee.”

Lees hier verder in Trouw.

Je vraagt je of Oosterhuis niet hetzelfde doet als de mormonen: spreken voor de doden. Wat Claus betreft, zal hij wel gelijk hebben, maar Juliana was een rare, met allerlei spirituele neigingen. Het zou best kunnen dat die het leuk had gevonden.

Enfin, maar daarmee zijn wij er nog niet.

Om tot het inbidden te geraken, raadplegen de mormonen altijd de geboorte-, huwelijk- en doopregisters. Die zijn ook openbaar, maar demissionair minister Spies moet daar volgens het CDA en de Partij van de Dieren (!) een stokje voor steken:

CDA en PvdA: minister moet samenwerking met mormonen afraden

Ze zei: “Ik voel mij buitengewoon ongemakkelijk als de rijksarchieven samenwerken met de mormonenkerk. Spies moet archivarissen daar een stevig en dringend advies over geven: doe het niet”.

Lees hier het hele bericht. De vraag is echter of een minister zich daarmee moet bemoeien. Valt het raadplegen van dergelijke archieven niet gewoon onder de vrijheid van meningsuiting?

De vraag komt op: waar zijn ze zo bang voor? Geloven ze toch niet een beetje dat de mormonen eigenlijk gelijk hebben?
On YouTube staat een filmpje over het inbidden van Mitt Romney’s schoonvader, die stierf als een atheïst.

De laatste tijd gebeurt het steeds minder vaak dat ik in een gezelschap de jongste ben, maar vorige maand was het zo ver toen ik in de Amsterdamse Balie een gesprek mocht leiden over de biografie van Frans Goedhart. Nu moet ik er eerlijk bijzeggen dat het niet zo erg moeilijk was om de jongste te zijn, want mijn gesprekpartners waren: Wim van Norden (94, binnenkort  95), Henk Hofland (84, binnenkort 85) en Hans Daalder (83, binnenkort 84).

De auteur van de biografie, Madelon de Keizer, tel ik even niet mee.

Van Norden, Hofland en Daalder zijn drie monumenten, zoals dat tegenwoordig heet. Van Norden is de enige courantier van Nederland. Hofland is de enige columnist die de PC Hooftprijs kreeg en Daalder is misschien niet de grondlegger, maar wel de grootvader van de Nederlandse politicologie. Ik stond versteld van hun vitaliteit. Als dit de toekomst is, worden volgende generaties met gemak 120 jaar.

Vooral Van Norden maakte enkele memorabele opmerkingen. Hij zei dat hij niet zo goed meer hoorde, maar dat hij het tot een hogere kunst had gemaakt om te raden wat er gezegd werd. Hij raadde alles goed. En hij zei ook dat hij intussen zo vaak door historici is ondervraagd dat hij zo langzamerhand niet meer weet of zijn kennis wel zijn eigen kennis is, dan wel kennis die hij heeft opgedaan uit wat hij over zichzelf heeft gelezen.

De drie spraken over Frans Goedhart (1904-1990), die niet alleen een van de wonderlijkste journalisten uit de twintigste eeuw is geweest, maar ook een van de wonderlijkste politici. Een moedig en principieel man, die – zoals zo veel van zijn geestverwanten – de tournure van links naar rechts maakte. Toen Goedhart in 1970 tenslotte uit de fractie van de Partij van de Arbeid stapte, schreef  Robert Ammerlaan – toen nog journalist van Het Vrije Volk -  dat Goedhart weliswaar de Tweede Wereldoorlog heelhuids was doorgekomen, maar dat hij “de Koude Oorlog nooit helemaal had overleefd”.

Madelon de Keizer betwistte die uitspraak van Ammerlaan, en misschien niet helemaal ten onrechte.

Het leven van Goedhart is in drie delen te splitsen: zijn leven voor de oorlog, zijn leven in de oorlog en zijn leven na de oorlog. Voor velen is zijn tijd als  verzetsman alles overheersend, maar ik ben geneigd om zijn strijd tegen het communisme die zich afspeelde in zijn laatste periode, als de meest boeiende te beschouwen.

Goedhart had een moeilijke jeugd en kwam terecht in een weeshuis, waar hij leerde voor zichzelf op te komen. Misschien heeft hij de Mulo niet eens afgemaakt, wat niet vermocht te verhinderen dat hij bij een lokaal krantje als journalist aan de slag kon. Daar leerde hij de waarde van het woord kennen: het woord als wapen. In het begin van de jaren dertig werd hij gegrepen door het communisme en gaf hij zich op als lid van de CPH. Maar erg lang duurde die flirt niet, want Goedhart had al snel in de gaten dat achter de façade van het arbeidersparadijs een dictatoriale werkelijkheid schuil ging. De Jordaanoproer van 1934 brachten hem en zijn geestverwanten Jacques de Kadt en Sal Tas in conflict met de partij. Zonder omwegen volgde tot royement. Voor Goedhart was het nu klaar hoe hij de Sovjet-Unie moest duiden. Zijn stuk met de kop Stalin bloedworst steekt dat andere beroemde stuk van Erich Wichman, getiteld Lenin stinkt!, naar de kroon.

Toen in 1940 de oorlog uitbrak, had Goedhart in feite al getraind voor een leven in het verzet. Zijn eenmansblaadje Nieuwsbrief van Pieter’t Hoen vond al snel gehoor bij een ondergrondse groep die Het Parool zou stichten. In die oorlogsjaren bracht Het Parool een ongekende wereldprimeur, waarover lang is gediscussieerd of die wel geplaatst zou worden. Het was een stuk van Goedhart over de vernietigingskampen in Polen. Nooit eerder was er zo gedetailleerd geschreven over de gaskamers en de gruwelijke misdaden die de nazi’s aan het begaan waren. Goedhart had zijn informatie van een Poolse arts, met wie hij een tijdje opgesloten had gezeten. Op weg naar Engeland was Goedhart namelijk, samen met Wiardi Beckman, op het Scheveningens strand gearresteerd. Zij werden ter dood veroordeeld, maar Goedhart wist te ontsnappen en meldde zich niet veel later weer bij de Paroolgroep.

Op de bijeenkomst in de Balie vertelde Van Norden een voor Goedhart typerend verhaal. Goedhart was een man die schreef in een klare, krachtige stijl, vol hyperbolen en sweaping statements. Dat laatste moest je letterlijk nemen. Simon Carmiggelt, vooraanstaand lid van de Paroolgroep, was altijd de laatste die de tekst controleerde voordat die naar de drukker ging. Op een keer las Carmiggelt dat Goedhart de aanbeveling deed om alle verraders en aanpalend tuig uit Nederland “te zwiepen”, zodra de oorlog voorbij was. Carmiggelt verzachte die woorden van Goedhart enigszins en kreeg de volle lading.

Goedhart had een gerespecteerd man kunnen worden in een of andere functie, maar zijn karakter was daar te weerbarstig voor. Al in de oorlog had de Paroolgroep besloten dat niet hij, maar zijn bijna-naamgenoot Gerrit-Jan van Heuven Goedhart de hoofdredacteur van het legale Parool zou worden. Die was  plooibaarder en bovendien in het bezit van een academische titel. Dat bleek voor Goedhart, als oprichter van het allereerste uur, moeilijk te verkroppen. De conflicten die hij met Van Heuven Goedhart en met diens latere opvolgers zou krijgen, en die Madelon de Keizer gedetailleerd beschrijft, zijn nauwelijks met droge ogen te volgen.

Voor Goedhart was journalistiek het verlengde van politiek, en omgekeerd. Zijn politieke commentaren die hij wel voor Het Parool ging schrijven waren geëngageerd en participerend, waarbij alles wat naar het dictatoriale zweemde, moest worden bestreden. Dat de journalist en commentator Goedhart tevens deel uitmaakte van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer, was voor Goedhart volkomen normaal. Eigenlijk is het een wonder dat hij 25 jaar lang die twee bezigheden heeft kunnen combineren. Tenslotte kwam het over de Vietnamoorlog tot een dramatisch conflict met Joop den Uyl, wat leidde tot de afsplitsing van de tweemansgroep-Goedhart. Daaruit zou D’S’70 voortkomen, maar ook van die partij zou Goedhart niet lang lid blijven.

In de loop der jaren ontwikkelde Goedhart zich steeds meer tot een communistenvreter en a cold war warrior. Hij ging daar in heel ver, waarbij hij actief werd in organisaties die door de CIA werden betaald. Goedhart moet daarvan geweten hebben, maar voor hem stond de CIA in de strijd tegen het communisme nu eenmaal aan de goede kant. In sommige opzichten doet Goedhart aan James Stewart denken in de film The FBI  Story. Daarin is Stewart de rechtschapen mens, die allerlei operaties uitvoert om het onrecht uit de wereld te verdrijven.

Achteraf moet worden vastgesteld dat Goedhart in een aantal kwesties gewoon gelijk heeft gehad. Over de rechtvaardigheid van de Vietnamoorlog valt te twisten, maar dat het communisme een ideologie was die in de praktijk misdadig uitpakte, daarover kan geen twijfel bestaan. Toch heeft het lang geduurd, voordat dit inzicht gemeengoed is geworden. De “capitulanten”, “derdeweggers” en andere “fellow travellers” waren voor Goedhart het soort ezels dat net zo fel bestreden diende te worden als de echte communisten.

Officieel is de Berlijnse Muur gevallen op 9 november 1989. Goedhart heeft het nog kunnen meemaken, maar lang heeft hij niet kunnen genieten van deze gebeurtenis, die toch ook zijn finest hour moet zijn geweest. Hij stierf twee maanden later.

Madelon de Keizer heeft voor zijn dood nog verschillende malen met Goedhart gesproken, maar tenslotte kreeg hij ook ruzie met “dat meisje”. Niettemin heeft dat meisje een biografie geschreven die de grootheid van Goedhart toont, te midden van al zijn tekortkomingen en kleinheden.

HP/De Tijd, april  2012

Nummer 11593-051 zit vast in de gevangenis van Beaumont, Texas. In 1999 werd hij tot 17,5 jaar veroordeeld wegens oplichting. Tevens zou hij bedreigingen hebben geuit op de universiteit van New Mexico. De naam van de gedetineerde is Keith Russell Judd (53). Hij  heeft een uitstekende opleiding: politicologie op Harvard en haalde – volgens zijn eigen informatie – zowel een graad in theater- en muziekwetenschappen als in psychologie en nucleaire fysica.

Sinds 1996 doet hij mee aan de presidentsverkiezingen. Dat kan in Amerika. Een storting van 2500 dollar is voldoende om je als kandidaat te laten inschrijven.

Toen Judd in de gevangenis belandde, is hij gewoon doorgegaan met de verwezenlijking van zijn politieke ambities. Zo deed hij mee aan de burgemeestersverkiezingen van Albuquerque en stond hij op de lijst bij de gouverneursverkiezingen van Nieuw Mexico. Ook dat kan in Amerika, tenminste zo lang er geen bezwaar is aangetekend. En dat is kennelijk niet gebeurd.

Judd is een blanke met een lange paardenstaart. Als godsdienst geeft hij op: “Rastafarian-Christian”. Hij vindt Nixon de beste president die Amerika ooit heeft gekend, houdt het meest van zijn moeder en wil president worden “om van de wereld een betere plek te maken”.

Door zijn geweldig resultaat in West-Virginia mag Judd straks een afgevaardigde sturen naar de Democratische Conventie, maar tot nu toe heeft niemand zich gemeld. In elk geval zijn ze in de gevangenis van Beaumont druk bezig uit te zoeken of Judd bij het invullen van alle formaliteiten misschien toch een fout heeft gemaakt, zodat zijn verkiezing ongeldig kan worden verklaard. Zelf campagne voeren zit er voor Judd nog niet in, want 36 verzoeken tot vervroegde vrijlating zijn inmiddels afgewezen.

West-Virginia is altijd een anti-Obama staat geweest. Naar men zegt omdat racistische motieven hier nog zwaar meetellen. Maar er lijkt toch meer aan de hand. Het succes van Judd staat in zekere zin symbool voor de problemen waarmee westerse democratieën in tijden van recessie te kampen hebben. In West-Virginia wilde een groot deel van het electoraat dat de voorverkiezing zou uitdraaien op een blamage voor de zittende president. De stem voor Judd is meer dan alleen een proteststem. Het is een stem om te sarren, te treiteren en te pesten. Het is een stem met een lange neus, een stem uit pure destructie, want al die Judd-stemmers zouden toch vreemd opkijken als hun kandidaat vanuit de gevangenis het land zou besturen.

In Nederland hebben wij bijna honderd jaar geleden Nelis van Gelder gehad, een mislukte revueartiest die als Hadt-je-me-maar bekendheid verwierf met zijn Rapaillepartij. Zijn programma bestond uit: een brood 11 cent, een jenevertje 5 cent en vrij vissen in het Vondelpark. Verder de afbraak van urinoirs, waartegenover een grootschalige aanplant van bomen zou staan. Wild plassen als politiek programmapunt. Kort voor de verkiezingen werd Hadt-je-me-maar gearresteerd wegens openbare dronkenschap, waarna hij middels het treitereffect in de Amsterdamse gemeenteraad werd gekozen met zijn kompaan Bertus Zuurbier. Zijn zetel kon hij niet innemen, want hij zat eerst vast in Veenhuizen en later in een ontwenningskliniek.

Politici moeten vaak noodzakelijke, maar impopulaire maatregelen nemen. Als zij dat doen, lopen zij de kans niet te worden herkozen en daarom nemen zij die maatregelen maar liever niet. Kiezers krijgen in een democratie de mogelijkheid op te komen voor hun eigen belang, maar omdat er een korte en lange termijn bestaat, is niet altijd duidelijk wat de juiste keus is. In dat krachtenveld worden de tegenstellingen verscherpt door een crisis. Er ontstaat verwarring en niemand weet welke kant het moet op. Bezuinigen of niet bezuinigen?

Naar mijn gevoel is het met dit dilemma als met het dekken van een tafel in een land waar nog geen gewoontes bestaan. Moeten de messen juist links of rechts van het bord?  Wie als eerste het mes neerlegt – ongeacht aan welke kant – neemt de beslissing voor alle borden. Die beslissing is meteen ook de juiste beslissing. Daarom was het zo’n opluchting toen er na de mislukking in het Catshuis  binnen anderhalve dag een akkoord werd gesloten. Hoe langer het duurt, hoe groter de kans dat kiezers hun politici gaan sarren, treiteren en pesten.

De Volkskrant, 11 mei 2012, zie ook voor reacties.

En wat ook niet onbelangrijk is: hij wekt de indruk niet zo onhandig te zijn als wij kijkers thuis. Dat hij liever in de negentiende eeuw geboren had willen zijn, geloof ik onmiddellijk, al denk ik dat hij met zijn levensstijl de 64 jaar toen niet zou hebben gehaald.

Is het u trouwens opgevallen dat de beste reisprogramma’s bijna altijd door excentriekelingen worden gepresenteerd? In Nederland hebben natuurlijk Adriaan van Dis, die zelfs in tropische achterbuurten zijn présence op peil weet te houden. Verder kijk ik ook altijd graag naar Stephen Fry. Laatst zag ik hem verdwaald in het Amazonegebied, waar hij op zoek was naar een bijna uitgestorven zoetwaterdolfijn, of zoiets. Het eindigde ermee dat Fry moest worden teruggevlogen naar een ziekenhuis in de beschaafde wereld. Fry studeerde in Cambridge en O’Hanlon in Oxford. Wat mij betreft is deze wedstrijd der reisleiders gewonnen door Oxford.

Redmond O’Hanlon is de beste.

De prijs geeft mij de gelegenheid nog eens te wijzen op het boek van Alexander Reeuwijk: Darwin, Wallace en de anderen. Evolutie volgens O’Hanlon. Daarin worden O’Hanlons ideeën beschreven aan de hand van ontmoetingen die hij heeft met Boudewijn Büch, Middas Dekkers, Kester Freriks en Thijs Goldschmidt. Erg leuk. Ik werd vooral getroffen door het hoofdstuk over de bijna vergeten Duitse zoöloog Ernst Haeckel (1834-1919). In mijn jeugd heb ik eens boek over Haeckel gelezen, waarvan ik de titel niet meer weet, maar waarin werd beschreven hoe Haeckel in diepzeewateren viste naar een soort oerdroesem, waaruit al het leven zou zijn ontstaan. Hij ving voornamelijk kwallen, wormen en poliepen.

Later las ik weer ergens anders dat de politieke ideeën van Mao Tse Tung berusten op een vertaalfout. Als jong activist zou Mao zeer beïnvloed zijn door het sociaal darwinisme van Haeckel, maar omdat de Chinese vertalers nauwelijks de Duitse taal machtig waren, dacht men dat het niet om Haeckel ging, maar om Hegel. De stap van Hegel naar Marx en het marxisme was toen snel gemaakt. Al schelen zij een slok op een borrel, toch kunnen Haeckel en Hegel elkaar in het hoofd van Mao hebben versterkt. In het denken van Haeckel speelt de macht van de sterkste een centrale rol, en combineer dat idee nu eens met de dialectiek van Hegel, dan zit je niet ver meer af van de dertig miljoen slachtoffers die het maoïsme heeft opgeleverd. Waar of niet, in elk geval wordt Haeckel in het tweegesprek tussen O’Hanlon en Middas Dekkers weer in het juiste perspectief geplaatst.

In O’Hanlons vrienden word je zelfs aan mevrouw O’Hanlon voorgesteld, die er moeite mee heeft dat haar man als maar dode dieren mee naar huis neemt en in de vriezer stopt. Vandaar dat ik nu de vrijheid neem om mijn eigen vrouw te prijzen, die dit jaar voor haar programma De Taarten van Abel – zij is de bedenker en de producent – zowel een Televizierring als een ere-Nipkowschijf heeft gekregen. Wat zeg je daarvan? Ten huize van Pam/Van Gelder liepen wij deze week wel even op wolkjes.

Dat het in het leven kan verkeren, begint mij bij het ouder worden steeds meer op te vallen. Bij de eerste aflevering van Taarten van Abel, al weer heel wat jaartjes geleden, stond er in NRC Handelsblad een vernietigende recensie van Titia Ketelaar. Wat voegde die Taarten nou toe? Je zou het net zo goed niet kunnen uitzenden, enzovoort. Dat het programma kinderen aanzet juist andersoortige verhalen te vertellen, was haar ontgaan. Tegenwoordig is Titia correspondent in Londen. Soms lees ik wel eens haar stukjes en dan valt het me op dat ze in elk geval weet waar Engeland ligt.

Het Parool, 12 mei 2012

Ook de katholieke kerk moet flink inleveren, maar bij de roomsen is het opzeggen zo’n lastige aangelegenheid, dat wij moeten gissen naar de werkelijke omvang van de terugloop. Zeker is dat jaarlijks honderden kerken moeten sluiten.

Wie tegen die achtergrond het optreden van de CDA-lijsstrekkers heeft gevolgd, zal zich misschien hebben afgevraagd tot welk deel van het electoraat zij zich nog richten. Bestaat die christelijke achterban van het CDA eigenlijk nog wel?

Ik moet daar aan toevoegen dat ook andere partijen met dit probleem kampen, met name de Partij van de Arbeid. Bestaat de arbeider eigenlijk nog wel? De gestaalde kaders zijn net zo hard leeggelopen als de kerkgenootschappen, en voor zover zij nog bestaan, zitten zij vooral bij de SP.

Maar terug naar het CDA. Elke mediaseconde van de lijsttrekkerverkiezing liet zien met welke problemen de christendemocratie te kampen heeft. Wanneer je uit een cultuur komt van bisschoppen en dominees, die ook weer hun gezag van boven ontvangen, is het een cultuurschok wanneer je ineens de macht moet grijpen via openbare verkiezingen die voor het ganzen televisievolk worden uitgezonden.

Logisch dat er dan van alles misgaat. Je kunt het geklungel met microfoons en het onderlinge gekissebis aandoenlijk vinden, je kunt het gelikte mediaoptreden van Obama, Sarkozy of Merkel verfoeien, maar het hemeltergend amateurisme van het CDA maakte de Nederlandse politiek belachelijk en tast uiteindelijk de kwaliteit van onze democratie aan. Bij Pauw en Witteman zullen ze achter de schermen vast en zeker gelachen hebben. Ik vraag mij eerder af wie je met zo’n vertoning een dienst bewijst.

Van heerlijk helder Henk tot het Mona toetje uit Volendam, er was geen enkele kandidaat bij die in enig ander land ook maar de slippen van een regeringsleider zou mogen dragen. Met als absoluut dieptepunt Henk Bleker, die zo langzamerhand is uitgegroeid tot een schertsfiguur, van wie je zelfs geen tweedehands pony wilt kopen.

Als ik mij nu even tot Hendrik Bleker mag richten:

Henk, houd ermee op! Ga terug naar Stadskanaal. Dat is beter voor het land, voor de partij en voor uzelf.

Voor het CDA is de grote narigheid dat er anderhalf jaar met de PVV is geregeerd, waarbij voortdurend de schijn is opgehouden dat het ging uit volle overtuiging en in goed overleg. Maar zodra de samenwerking op de klippen was gelopen, werd er een nieuw toneelstukje opgevoerd, namelijk die van de hond die zijn eigen braaksel moest opeten: dus eens maar nooit meer.

De politicoloog Meindert Fennema  heeft deze week in zijn afscheidscollege geconstateerd dat de oude elite in Nederland verdwijnt. Van alle partijen heeft het CDA daar ontegenzeggelijk het meeste last van. Ik zie maar één kandidaat die het CDA weer enige allure kan geven.

Ernst Hirsch Ballin.

Een ouderwetse katholiek met een Joodse naam, die het plechtstatige taalgebruik hanteert van een dominee. Hij zou het kunnen, maar hij zal deze beker aan zich voorbij laten gaan.

Buitenhof, 13 mei 2012.

Nog belangrijker was het dat Jop zich ontwikkelde tot regisseur. Hij zou later samenwerken met Kees & Wim, en met Freek de Jonge. In die tijd zong ik zelfgeschreven liedjes én liedjes van Drs. P. Ik was een groot fan van Heinz Hermann Polzer, zoals hij in werkelijkheid heette.
Tot op de dag vandaag ken ik de liedjes van zijn eerste lp, Ripspiqué, uit mijn hoofd. Café-chantant, De zusters Karamazov, De baardmijt en natuurlijk het onvergetelijke lied over die dode juffrouw in het trapportaal, die daar niet hoort, maar in het kanaal.

Inmiddels is Drs. P bijna 93 jaar, en zo’n leeftijd is natuurlijk een mooie aanleiding om alle liedjes, verzameld, op cd uit te brengen. Dat is nu gebeurd onder de typische Drs. P-titel c.

Voor mij zijn deze cd’s een groot feest der herkenning. Terug in de tijd en nog altijd springlevend. Toen ik onlangs het bericht las over die Ierse priester, die porno liet zien aan ouders van kinderen die voor het eerst te biecht gingen, moest ik weer aan Drs. P denken. De priester wilde, via een usb-stick, wat plaatjes laten zien. Tot afgrijzen van de zaal kwamen er beelden van neukende homo’s te voorschijn. De priester zei later dat iemand die beelden er stiekem tussen had gestopt.

Zou ik ook zeggen.

In 1966 publiceerde Drs. P, onder de naam Geo Staad, zijn eerste boekje: Des Vondelings Wraak. Er staat ook een verhaal in van een archeoloog die een lezing houdt – met dia’s – over de opgravingen bij M’Boh M’Boh. En verdomd! Daar zitten plaatjes tussen van schaars geklede vrouwen. De archeoloog verklaart met een rood hoofd dat hij daar niets van weet en dat iemand hem een poets heeft willen bakken.

Zou ik ook zeggen.

Ik verdenk Drs. P ervan dat hij die plaatjes van die schaars geklede vrouwen zelf heeft getekend. Des Vondelings Wraak eindigt met een ingezonden mededeling. Daarin staat dat Drs. P niet alleen boekjes schrijft, maar ook zingt. Waaraan tussen haakjes is toegevoegd: “(Zo noemt hij het)”.

Bijna vijftig jaar later ben ik in het bezit gekomen van de acht cd’s in het album Compilé Complé. Maar liefst 176 liedjes, als ik goed heb geteld. Ik verheug me erop weer te luisteren naar wat Drs. P zelf zingen noemt.

Hier het onvergetelijke lied.

Album: Drs. P Compilé Complé
Uitgever: Nijgh & Van Ditmar

HP/De Tijd, 27 april 2012

Hij zou naar Amerika emigreren om daar, betaald door een conservatieve denktank, in vrijheid en zonder noemenswaardige beveiliging verder te leven. Nederland is dan eindelijk van hem verlost, zodat wij – oh, opluchting! – kunnen overgaan tot de orde van de dag. Nog een tikje beverig nemen de middenpartijen het heft weer in handen. Om de eigen dapperheid in dit proces te onderstrepen, hebben zij al een onzinnige term bedacht: het radicale midden.

Andere commentatoren voorspellen daarentegen dat de rol van Wilders nog lang niet is uitgespeeld. Wilders trekt zich nu even terug, om straks een glorieuze comeback te maken. Hij is niet de eerste Comeback Kid uit de geschiedenis. Wilders zal daarbij worden geholpen door de krakkemikkigheid van wat al “het grachtengordelakkoord” is genoemd. Minister De Jager gaat met bezuinigingen en hervormingen naar Brussel, die voor de intellectuelen van D’66 en GroenLinks misschien wel aardig zijn, maar die straks bij de verkiezingen meedogenloos door Henk en Ingrid worden afgewezen.

Zoals bekend is niets zo moeilijk als het voorspellen van de toekomst, maar toch wil ik wijzen op enkele ontwikkelingen die wel eens van invloed kunnen zijn op de richting waarin onze maatschappij zich ontwikkelt.

In de twintigste eeuw waren kunst en cultuur graadmeters voor wat wij in de toekomst konden verwachten. Dada was een voorbode van het anarchisme, zoals dat door provo en de kabouters werd beleden. Kubisme en Bauhaus hadden de nieuwe zakelijkheid en het pragmatisme tot gevolg. De religieuze kunst van Chagall bracht ons het Fortuynisme. Het is heus geen toeval dat in de geveilde collectie van Pim Fortuyn – naast werken van Anton Heyboer – ook enkele goedkope prenten van Chagall aanwezig waren.

In de 21ste eeuw is echter aan de voorspellende waarde van kunst en cultuur een einde gekomen. Daar kun je over treuren, maar belangrijker is de vraag welke maatschappelijke activiteit die functie van kunst en cultuur heeft overgenomen?
Volgens mij komt daar maar één menselijke bezigheid voor in aanmerking, en dat is de meest volkse sport aller sporten: voetbal.

Vanaf het begin was duidelijk dat, parallel aan de revolte van Fortuyn en Wilders, zich ook grote veranderingen afspeelden in het betaalde voetbal. Terwijl de provincie zich in de politieke arena liet horen en het gescheld op de grachtengordel gemeengoed werd, grepen AZ en FC Twente de macht. De clubs uit de grote steden zakten daarentegen weg in een diep gat. Ajax was geen schim meer van de trotste club van weleer, PSV moest wegens schulden zijn stadion verkopen en Feyenoord kwam zelfs terecht in het rechter rijtje.

Onderaan de ranglijst speelde zich hetzelfde proces af, zij het in de tegenovergestelde richting. Het grote Sparta uit de havenstad Rotterdam degradeerde. Maar VVV – nota bene uit de Geert Wilders’ geboortestad Venlo – promoveerde  naar de hoogste divisie!

Rond de jaarwisseling, toen het kabinet Mark Rutte floreerde, leek er nog steeds geen vuiltje aan de lucht. AZ was winterkampioen en ook FC Twente deed volop mee voor de titel. En VVV versloeg Feyenoord. Daarentegen kwamen bij Ajax ongure types over de vloer en was de club verwikkeld in allerlei rechtszaken.

Maar nu het wonder. Zodra het kabinet-Rutte begon te wankelen, werden in de eredivisie de bordjes verhangen. De drie grote stedelijke clubs stoomden op en in de provincie begon het grote vermorsen van punten. AZ en FC Twente waren niet meer vooruit de branden. Heerenveen leek nog even wat terug te doen, maar uitgerekend tegen de clubs uit de grote steden werd roemloos verloren. Praktisch op het moment dat Geert Wilders zijn gedoogsteun introk en Mark Rutte bij de Koningin de val van zijn kabinet aankondigde, zag de stand aan de kop van de eredivisie er zo uit: 1. Ajax; 2. Feyenoord; 3. PSV.

Kortom, Amsterdam, Rotterdam en Eindhoven hebben orde op zaken gesteld. AZ en FC Twente zijn weggezakt naar een vijfde en een zesde plaats. De conclusie kan niet anders zijn dat het grachtengordeldenken toch weer heeft getriomfeerd.

Het kampioenschap van Ajax is een sterke aanwijzing dat het tijdperk-Wilders voorbij is. Als ik hierin gelijk heb, zal VVV nog voor de verkiezingen degraderen.

De Volkskrant, 4 mei 2012. Zie ook voor reacties.

Dit is nog eens wat anders dan de zelfspot van een Obama die terugkijkt op een regeringsjaar. Dit is je uit laten lachen met een taart in je gezicht. Of met een oranje wc-pot in je hand. De koning is niet eens een nar geworden die de waarheid spreekt. De koning is een clown die je kunt laten dansen als een gedresseerde beer. Een gevoel van intens medelijden overviel mij, toen ik onze kroonprins bezig zag. Dat dit eindeloos zou worden herhaald op televisie was al duidelijk bij de eerste de beste wc-pot die in zaagsel neerdaalde.

Touché!

Over de Koningin Beatrix werd uitsluitend met omfloerste stem gesproken. Dat zij ondanks haar tegenslag met prins Friso toch getuige wilde zijn van het koekhappen, zaklopen en wc-pot werpen, werd algemeen beschouwd als een teken van persoonlijke moed. Mij had het moediger geleken als ze gewoon was thuis gebleven. Dat ze niet moest braken van de burgemeester uit Veenendaal, die haar begeleidde als een likkende deurmat, vond ik een klein wonder. Zelf moest ik denken aan het lied dat Gerard Cox in 1966 heeft gezongen over de toenmalige koningin Juliana.

Het heet Arme Ouwe en hij zong het in het Cabaret Lurelei, dat toen zitting hield in Klein Bellevue. Cox werd door de sterke arm geverbaliseerd wegens “opzettelijke belediging de Koning of de Koningin aangedaan”.

Ik zocht de tekst van het liedje nog eens op en die bleek ontzettend actueel. Dit is het refrein:

“Arme ouwe, blijf maar zitten op je troon/ Ach wat zouwen we jou daar nou af gaan douwen/ Blijf maar zitten, net als vroeger doodgewoon. Arme ouwe, arme ouwe…”.

Ook deze passage uit het lied vond ik erg herkenbaar:

“Laatst op het filmjournaal/ Toen zag ik ‘r weer staan, bij een of ander stoomgemaal/ Ze kreeg uiteengezet/ Hoe of die dingen werken, door een klootzak in jacquet/ Ze luisterde geïnteresseerd naar al ’t geouwehoer/ Al snapt het mens van stoomgemalen heus niet ene moer/ En toch maar dapper knikken, als een vriendelijke koe/ Toen dacht ik weer: Verdomd, het is precies mijn eigen moe”.

Dat was allemaal in 1966. Bijna vijftig jaar terug, maar misschien wel honderd jaar zijn tijd vooruit.

Hulde trouwens aan burgemeester Van der Laan, wiens beleid ervoor zorgde dat Amsterdam een ongekend rustige Koninginnedag beleefde. Dat veel niet-Amsterdammers het maar saai vonden in de hoofdstad en volgend jaar naar Alkmaar gaan om daar de boel op stelten te zetten, beschouw ik als een groot compliment voor onze burgevader. En dan werd Ajax ook nog eens kampioen. Opnieuw hulde aan Van der Laan, dat hij de supporters zo veel mogelijk buiten de stad wist te houden. Op een betonnen vlakte in Bijlmer, waar geen blind paard schade kan aanrichten, daar zouden eigenlijk alle voetbalkampioenschappen van heel Nederland moeten worden gevierd.

Nog even doorbijten en dan zijn ook 4 en 5 mei achter de rug. Met de viering van 4 mei heeft Nederland de laatste jaren veel moeite. Het verschil tussen goed en fout in de oorlog is aan het verdwijnen en dat is volkomen logisch, want een groot deel van de Nederlandse bevolking is in de oorlog gewoon fout geweest. Op 4 mei zal Ruud de Wild uitzenden vanuit Auschwitz en hij doet dat met instemming van de mesjokke idioten van het Auschwitz Comité. En verder zal op de Dam elke schreeuw onmiddellijk de kop in worden gedrukt. Zelf vond ik een even prachtig als symbolisch gezicht: die kudde mensen die op de vlucht staat, omdat een onbekende een schreeuw had geslaakt.

Maar op 5 mei is het gewoon weer feest!

Het Parool, 5 mei 2012

In het slothoofdstuk van zijn boek Het fenomeen Anne Frank schrijft David Barnouw dat de populariteit van Anne Frank (1929-1945) ook in de 21^ste eeuw zal blijven groeien.

Nieuwe lezers van haar dagboek zullen zich melden en ook honderdduizenden nieuwe bezoekers zullen in de rij staan voor het Achterhuis. Wat Barnouw schrijft, is ontegenzeggelijk waar. In de tijd dat zijn boek op mijn bureau lag – ongeveer tien dagen – kwam Anne Frank twee keer in het (internationale) nieuws voorbij.

De eerste keer in bericht dat de gewoonte van Amerikaanse Mormonen om personen postuum  “in te bidden”  nu ook Anne Frank had getroffen. In de hemel volgens Salt Lake City loopt Anne Frank tegenwoordig rond als een mormoonse, een voorrecht dat voornamelijk beroemdheden is beschoren, zoals Ghandi en zuster Theresa.

Dichterbij bij huis bepaalde de rechtbank van Amsterdam dat de Stichting Support Anne Frank Tree de rekening moet betalen, die het opruimen en het bewaren van de ingestorte boom met zich mee hebben gebracht. Zo werd de aannemer, die destijds “de boomconstructie” had uitgevoerd, in het gelijk gesteld. De Stichting moet zestien duizend euro neertellen, een fractie van de tevergeefse kosten die er zijn gemaakt om de boom overeind te houden. Dat met de uitspraak van de rechter de boomaffaire definitief is geregeld, kan ik haast niet geloven. Die pruttelt vast nog wel een tijdje door.

En mind you, het gaat om een boom die Anne Frank hàd kunnen zien, als zij uit het raam van het Achterhuis hàd kunnen kijken. Maar naar buiten kijken, deed zij – op een enkele keer na – doorgaans niet. De ramen moesten juist worden geblindeerd.

David Barnouw heeft zich zo langzamerhand ontwikkeld tot de Anne Frank expert. In zijn boek vertelt hij dat dat min of meer per toeval is gegaan. Hij is zogezegd in Anne Frank gerold. “De massale belangstelling en de bijbehorende verschijnselen”, schrijft Barnouw, “waren voor mij reden om in kritische zin de term ‘Anne Frank-industrie’ te gebruiken, analoog aan de eerder gebezigde term ‘4-5-industrie’ of  ‘Holocaust-industrie’. Zelf was ik daar ook deel van gaan uitmaken”. Geconstateerd kan worden dat Barnouw, als een radertje in de Anne Frank-industrie, zich heeft ontwikkeld tot een vruchtbaar schrijver. Na Anne Frank voor beginners en gevorderden, dat hij in 1998 publiceerde, heeft hij aan de industrie  Het Fenomeen Anne Frank toegevoegd.

In zijn schrijven heeft David Barnouw, onderzoeker en woordvoerder van tegenwoordig het Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies (NIOD) heet, zich een zekere tongue in cheek aangemeten. Zijn toon is afstandelijk, maar regelmatig sijpelt ironie door. Het lijkt wel of hij zich steeds bewust dat Anne Frank over zijn schouder mee kijkt. Als ze nog geleefd had, zou zij nu 83 zijn. Even oud als Marilyn Monroe, als die nog in leven zou zijn. Van sommige dingen kun je je beter geen voorstelling maken.

Af en toe voel je wel dat Barnouw bij het schrijven op hete kolen loopt. Zijn onderwerp verplicht hem tot een zekere eerbied en tegelijkertijd moet hij omtrekkende bewegingen maken als hij de soms hysterische aandacht voor Anne Frank in het vizier krijgt. Toch is het prettig dat er iemand als Barnouw bestaat, die één keer in de vijftien jaar de nieuwe ontwikkelingen op het Anne Frank-front in het juiste perspectief plaatst.

In het Fenomeen Anne Frank wordt onder meer een aantal nieuwe verraadtheorieën tegen het licht gehouden. Ook schrijft Barnouw over een paar dagboekvelletjes, die onverwacht in 1998 opdoken en waarvoor een klein fortuin moest worden betaald om ze te verwerven. Verder gaat Barnouw dieper in op de Holocaust-ontkenners, die dankzij internet ook zo langzamerhand een eigen industrie hebben ontketend. Bijna altijd lopen Holocaust-ontkenners hand in hand met figuren die de echtheid van Anne Franks dagboek betwijfelen. Het viel mij daarbij op dat de dagboektwijfelaars te werk gaan als astrologen: zij gebruiken veelal pseudowetenschappelijke methoden om hun gelijk aan te tonen.

Daarnaast geeft Barnouw een klein overzicht van de nieuwe Anne Frank-trends op film- en toneelgebied. Het hoofdstuk Anne Frank in Hollywood is bijna hilarisch te noemen. In het kort gezegd gaat het hierbij om twee kampen: zij die vinden dat Anne Frank universele en algemeen menselijke waarden vertegenwoordigt, en zij vinden dat daardoor juist het element van Anne’s Joodse identiteit wordt vertroebeld. Die tegenstelling heeft tot verbitterde conflicten en rechtszaken geleid, die uiteindelijk toch altijd weer gingen over ijdelheid en geld. Joden onder elkaar bleken het hoogst oneens, en daar werd door de dagboektwijfelaars dan weer dankbaar gebruik van gemaakt. De wereld hangt van kleinzieligheden aan elkaar, juist als het hooggestemde zaken betreft.

Gelukkig kan Barnouw vermelden dat de wedstrijd “wie was de beste vriendin van Anne?”  een happy end heeft gekregen en dat de twee laatst overgebleven rivales de strijdbijl hebben begraven om gezamenlijk de internationale podia te betreden.

Overigens kunnen wij er in Nederland ook wat van als het om hilarisch gedrag gaat. Zo dong Anne Frank in 2004 mee naar de titel: de Grootste Nederlander aller tijden. Naar ik meen was Xandra Schutte toen “haar ambassadrice”. Maar al snel bleek dat Anne nooit de Nederlandse nationaliteit had bezeten. Ze was als Duitse geboren en de Neurenberger rassenwetten van 1935 hadden haar statenloos gemaakt. In Nederland en in de Verenigde Staten zijn toen nog plannen geweest om haar postuum tot Nederlandse of Amerikaanse te maken, ongeveer zoals de Mormonen van Anne Frank een mormoonse hebben gemaakt. Maar bij mijn weten heeft zij, dood als zij was, nooit een nieuw paspoort gekregen.

Anne Frank eindigde bij die verkiezingen overigens als achtste. Ik herinner mij het geklaag over het feit dat geen enkele schrijver hoog was geëindigd. Voor Multatuli, Mulisch, Hermans en Reve was geen plaats in de top tien weggelegd.   Anne Frank zelf werd nauwelijks al een schrijver gezien. Zij was dat Joodse meisje dat ondergedoken had gezeten. Een icoon weliswaar, maar geen schrijver. Hoogstens iemand , die later schrijver had kunnen worden. Ook zijn boek wijst Barnouw erop dat Nederland  het land is waar men het minste oog heeft voor de literaire kwaliteiten van het dagboek. Elders in de wereld is het dagboek al lang in de literaire canon opgenomen. Ik vermoed dat men het hier te weinig gelaagd vindt, te veel non-fictie, en meer van dat soort onzin.

Voor wie geïnteresseerd is in de ironie van de geschiedenis is Het fenomeen Anne Frank een lezenswaardig boek. Mij is vooral één opmerking van Barnouw bijgebleven. Die gaat over de verfilming van The Diary of Anne Frank, waarvoor Hollywood even naar Amsterdam kwam. In de eerste montages zat nog een scene met Anne Frank in een concentratiekamp, maar die sneuvelde bij de voorvertoning, omdat het publiek ongelovig reageerde op de realistische voorstelling van zaken.

De werkelijkheid, daar kunnen wij slecht tegen.

HP/De Tijd, 13 april  2012