The Max Pam Globe

Gonzojournalistiek op zijn best

Rum Dagboek
Hunter S. Thompson
Vertaling: Ton Heuvelmans
Uitgever: Lebowski Publishers
Sterren: * * *

Toen in 1971 Fear and Loathing in Las Vegas, and Other American Stories uitkwam, veroorzaakte dat tot ver buiten Amerika een schok in journalistieke kringen. Ik herinner mij nog dat een van de journalistieke consignes was om nooit in de “ik-vorm” te schrijven, laat staan dat je een zin met “ik” zou kunnen beginnen. lees verder

Geert Mak, de onheilsprofeet uit Kuifje

De hond van Tišma – wat als Europa klapt?
Geert Mak
Uitgever: Atlas/Contact
Sterren: *

Op de eerste pagina van zijn pamflet De hond van Tišma doet Geert Mak een mededeling die ik typerend voor zijn manier van schrijven. Mak vertelt dat hij in de winter van 1999 aankomt in Novi-Sad aan de Donau en hij schrijft dan: “Ik ging op bezoek bij de oude Aleksandar Tišma, een van de grootste Joegoslavische schrijvers”.

Zoiets staat altijd geleerd, maar ik ben meer geneigd te denken: hoe weet Mak dat? Ik wil best geloven dat Tišma temidden van zijn Joegoslavische collega’s een  geweldige schrijver is, maar heeft Mak zo veel van de Joegoslavische literatuur gelezen dat hij onbekommerd zo’n uitspraak kan doen? lees verder

Het is weer twee voor twaalf

Beschaving, het westen en de rest
Niall Ferguson
Vertaling: Mieke Hulsbosch
Uitgever: Contact
Sterren: * * *

Nog regelmatig kom ik mensen tegen die mij vragen: “En, zie jij Ayaan nog wel eens?”.

Mijn antwoord luidt dan: “Nee helaas, ik heb Ayaan al lange tijd niet meer gezien”.

Ook gebeurt het nog regelmatig dat ik iemand tegenkom die Ayaan beter kende dan ik.

Ik vraag dan altijd: “En, zie jij Ayaan nog wel eens?”.

Het antwoord luidt dan bijna altijd: “Nee helaas, ik heb Ayaan al lange tijd niet meer gezien”. lees verder

Christopher is niet de zoon van God

God is niet groot
Christopher Hitchens
Meulenhoff
Sterren: * * * *

De kerstdagen waren nog niet voorbij of op internet circuleerde een filmpje van priesters die, gewapend met stokken, op elkaar aan het inhakken waren. Onder rauw gebrul werden er flinke klappen uitgedeeld en tenslotte moest de politie eraan te pas komen om de vechtenden te scheiden. De plaats van handeling was nota bene de kerk in Bethlehem waar Jezus geacht wordt te zijn geboren.  Na tijdje beginnen die slaande en scheldende priesters, gehuld in hun pastorale gewijden, op je lachspieren te werken. Alsof tientallen Antoine Bodars nog gekker zijn geworden dan zij al zijn. lees verder

Hoogste rechters waren moreel niet erg hoogstaand

De Hoge Raad en de Tweede Wereldoorlog
Corjo Jansen, mmv Derk Venema
Uitgever: Boom
Sterren: * * * *

Onlangs schreef ik in deze rubriek over het boek Jodenjacht, de studie van Ab van Liempt over het gedrag van de Nederlandse politie tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ik schreef toen: “Er zijn van die boeken die je eigenlijk niemand wilt aanraden, omdat het lezen ervan voornamelijk gevoelens van misselijkheid oproept. Toch is Jodenjacht van Ad Liempt en Jan H. Kompagnie (red.) een belangrijk boek, een boek dat geschreven moet zijn. En dat gelezen moet worden”. lees verder

De dromen van Han G. Hoekstra

Han G. Hoekstra – biografie
Door Joke Linders en Janneke van der Veer
Uitgever: Ambo
Sterren: * * *

Ooit hebben mijn ouders gevraagd of ik naar zomerkamp wilde, naar Hopsi Topsi Land. Mijn antwoord was een rigoureus nee. Hoe klein ik ook was, de gedachte met ik met vreemde kinderen op kamp moest, deed mij gruwen. Dat mijn oudere zusje in het bruingele pakje van de kabouters thuiskwam, was voor mij al een reden om haar te pesten. Later hebben mijn ouders niet eens meer gevraagd of ik misschien ook bij de padvinderij wilde.  De afkeer van georganiseerde vakantievreugde, van knopen leggen in de vrije natuur en van  rond het houtvuur zitten met de akela, moet er al vroeg in hebben gezeten. lees verder

A comedy: de pausen door de eeuwen heen

De pausen
John Julius Norwich
Vertaling: Roland Fagel
Uitgever: Bert Bakker
Sterren: * * * *

Met de feestdagen in het vooruitzicht zullen veel mensen denken aan een columnbundeltje van Youp van ’t Hek, aan een Fokke & Sukke boekje, of aan dat werkje over die twee Amsterdamse ouwe hoeren, die nog altijd moeiteloos op de Wallen hun clientèle bevredigen. In de schoen of onder de kerstboom vindt de Nederlander nu eenmaal graag iets waarover te lachen valt.

Voor gevers die nu eens wat anders willen, maar die toch behoefte hebben aan een vrolijke geschenk in dit ondermaanse bestaan, zou ik willen wijzen op The Popes – a history van de Britse historicus John Julius Norwich. lees verder

Marie Bonaparte op zoek naar haar vader en moeder

Marie Bonaparte (1882-1962)
Hanna Stouten
Amsterdam University Press
Sterren: * * *

In 1936, toen de nazi’s druk doende waren alles wat in hun ogen ontaard was te vernietigen, kwam Marie Bonaparte in Berlijn op het spoor van de brieven die Sigmund Freud tussen 1887 en 1902 aan zijn collega Wilhem Fliess had geschreven. Marie Bonaparte. die het vak van analyticus had geleerd door zichzelf als patiënte bij Freud aan te melden, kocht de verzameling voor zo’n dikke vierduizend euro. Haar verwachting dat Freud met deze vondst ingenomen zou zijn, werd niet bevestigd. lees verder

Het verleden als hagelstenen

Alsof het voorbij is
Auteur: Julian Barnes
Vertaling: Ronald Vlek
Uitgever: Atlas
Sterren: * * * *

In verschillende commentaren heb ik gelezen dat Julian Barnes de Man Booker Prize 2011 eigenlijk heeft gekregen voor zijn hele oeuvre. Daarmee wordt gesuggereerd dat zijn roman Alsof het voorbij is (The Sense of an Ending) op zichzelf onvoldoende was om de onderscheiding in de wacht te slepen.

Barnes zou de prijs uiteindelijk hebben ontvangen, omdat hij al drie keer was gepasseerd en er nu zo langzamerhand recht op had. Maar liever zou men de prijs hebben gegeven aan een wat minder schrale roman. lees verder

De tijd zelf als freischwebende Intelligenz

De tijd zelf
Auteur: Harry Mulisch
Uitgever: De Bezige Bij
Sterren: * * *

De tijd zelf moest het laatste boek van Harry Mulisch gaan heten, hoewel “project” in plaats van “boek” misschien meer op zijn plaats is. Wie eenmaal het raadsel van de tijd heeft opgelost, heeft de tijd niet meer nodig en kan rustig dood gaan . Onder het motto  “dat ik sterfelijk ben, moet eerst maar eens bewezen worden”, kwam Mulisch een jaar geleden toch te overlijden. Hij kwam dus tijd tekort om zijn laatste project te voltooien. Dat hij zelf heeft aangedrongen op publicatie van zijn onvoltooide, dat hij deze onvoltooide al lang in een la had liggen omdat iedere grote kunstenaar zonder een onvoltooide niet sterven kan, bewijst dat zelfs Harry Mulisch tot deze aarde behoorde. lees verder

Eerst even een varkentje wassen

Eerst even een varkentje wassen.

Vorige week schreef  ik in mijn recensie van Jodenjacht, de studie van Ad van Liempt, over het feit dat in de Tweede Wereldoorlog zeventig procent van de Jodenjagers bij de Nederlandse politie protestants was en dertig procent katholiek. Stel nu eens dat ik aan de hand van dit betreurenswaardige feit op hoge toon, en vergezeld van allerlei beledigingen, zou eisen dat Wim Berkelaar – verbonden aan het Historisch Documentatiecentrum voor het Nederlands Protestantisme van de Vrij Universiteit – daar in een groot artikel verantwoording voor moet afleggen.

Ik denk dat de meeste lezers zouden denken dat ik gek was geworden. Toch is dat precies wat Berkelaar heeft gedaan in zijn stuk van vorige week in HP/De Tijd. Daarin verweet hij een aantal Hermesianen dat zij niet moord en brand schreeuwen, omdat Hermans zich in 1942 heeft aangemeld voor de Kultuurkamer. lees verder

Een belangrijk boek waar je beroerd van wordt

Jodenjacht
Ad van Liempt en Jan H. Kompagnie (red)
Uitgeverij: Balans
Sterren: ** * *

Er zijn van die boeken die je eigenlijk niemand wilt aanraden, omdat het lezen ervan voornamelijk gevoelens van misselijkheid oproept. Toch is Jodenjacht van Ad Liempt en Jan H. Kompagnie (red.) een belangrijk boek, een boek dat geschreven moet zijn. En dat gelezen moet worden.  Zelf was ik er een paar dagen beroerd van en kon ik maar niet uit mijn hoofd zetten wat ik zojuist gelezen had. Ik betrapte mij er zelfs op dat ik agenten op straat met andere ogen ging bekijken.  Onzin, natuurlijk, al heeft Jodenjacht mij eens te meer, en nu voor altijd, geleerd dat wij ons geen illusies hoeven te maken over de diender. lees verder

De ongelooflijke avonturen van Joep Hafmanns

In Godsnaam
Henk Langenberg en Maarten van Laarhoven
Uitgever: Carrera
Door Max Pam
Sterren: * * * *

In gezelschappen waar wordt gesproken over de huidige financiële crisis, hoor je vaak beweren dat er een noordelijk Europa bestaat waar alles keurig is geregeld en dat er een zuidelijk Europa bestaat waar men het niet zo nauw neemt met de regels van fatsoen en integriteit. Wat minder hardop wordt gezegd dat deze scheidingslijn grofweg de grens markeert tussen het protestantisme in het noorden en het katholicisme in het zuiden. lees verder

Het Cremer-type en het Mulisch-type

De naïeve en de sentimentele romanschrijver
Orhan Pamuk
Vertaling uit het Engels door Hanneke van der Heijden en Margreet Dorleijn
Uitgever: De Arbeiderspers
Sterren: * * *

Lang geleden heeft Kees van Kooten in dit weekblad een stuk geschreven over de humor van de jaren zeventig. Het stuk had de moedwillige titel: “Is Woody Allen natuurleuk?“.

Het stuk, in 1984 opnieuw afgedrukt in zijn bundel Hedonia, was niet om door te komen en even heb ik nog gedacht dat Kees van Kooten niet de auteur kon zijn. Het was onleesbaar en vreselijk saai.  lees verder

Herinneringen aan een bejaard meisje

Het was niet de eerste keer dat ik haar ontmoette, maar toen ik in 2003 over Hella Haasse (1918-2011) de documentaire Het vierde leven ging maken, was het wel de eerste keer dat ik uitvoerig met haar sprak. Ze woonde toen in Byzantium, de architectonische creatie van Rem Koolhaas aan het begin van het Vondelpark, bij het Leidseplein.

Ze had zich voor de gesprekken bijna even goed op mij voorbereid als ik op haar. Zo wist ze dat ik in architectuur geïnteresseerd was en kreeg ik meteen te horen dat de plafonds te laag waren, omdat er destijds bij de bouw moest worden bezuinigd. Het penthouse was niet bewoond door Willem-Alexander, zoals destijds het gerucht ging, maar door een Saoedische prins die regelmatig een geheel nieuw interieur naar binnen liet dragen. lees verder

La Solal is back with Leo

Leo Castelli en zijn kunstenaarskring in New York
Annie Cohen-Solal
Vertaling: Peter Diederich en Inge Kok
Uitgever: De Bezige Bij
Sterren: * * *

Lang had ik niet meer van haar gehoord, maar ineens kwam ik haar naam weer tegen in de boekhandel. Annie Cohen-Solal!

Als ik het mij goed herinner was zij in 1985 in Nederland en bracht zij met haar verschijning de intellectuele elite het hoofd op hol. Zij werd omschreven als “een wonderlijke combinatie van schoonheid en hersens”. Zij maakte helemaal furore, toen zij op de televisie Adriaan van Dis in alle talen en in alle charmes verpletterend versloeg. lees verder

Voor altijd onthouden: Madjesoomalops

Het geheugenpaleis
Joshua Foer
Vertaling: Janneke Zwart
Uitgever: De Bezige Bij
Sterren: * * * *

Als kind had ik een tamelijk goed geheugen. Ik was in staat lange reeksen cijfers te onthouden, wat mijn moeder deed verklaren dat ik een fotografisch geheugen bezat. Ook toen ik ging schaken, had ik veel baat bij mijn geheugen. Maar op mijn tiende liep ik een zware hersenschudding ten gevolge van een auto-ongeluk.

Veertig jaar later zou ik een hersenbloeding krijgen, waarvan ik overigens herstelde. Misschien had die niets te maken met die eerdere hersenschudding, maar een goed geheugen heb ik al lang niet meer. lees verder

Een gelukkig man met de dood als Leitmotiv

De Patagonische haas, memoires
Claude Lanzmann
Uitgever: De Arbeiderspers
Vertaald door Marianne Kaas
Sterren:  * * * * *

Twee jaar nadat zij in verschillende landen zijn onderscheiden met allerlei prijzen zijn de memoires van Claude Lanzmann (86) nu ook in het Nederlands vertaald. En gelukkig maar, want De Patagonische haas – zo heten zij – is een geweldig boek.

Als de memoires een hotel zouden zijn dan had het zonder meer vijf sterren. Zo’n hotel waar je dagen lang kunt verblijven, zonder je één dag te vervelen. Zo’n hotel waar je opziet tegen de dag dat je weer naar huis moet. lees verder

Een zielig einde van een wonderbaarlijk schakersleven

Eindspel, het wonderbaarlijke leven van Bobby Fischer
Frank Brady, vertaald door Maarten van der Werf en Huub Groenenberg
Uitgever: Thomas Rap
Sterren: * * *

Toen de schaker Bobby Fischer in 1967 het toernooi van Monaco won en uit handen van prinses Gracia zijn prijs kreeg uitgereikt, maakte hij op het podium eerst de enveloppe open en telde het geld. Pas daarna bedankte hij de prinses.

Met deze kleine gebeurtenis, die beschreven staat in Eindspel van Frank Brady, heeft Fischer een onthullende typering gegeven van zijn karakter. lees verder

De geest moet waaien

Het verborgen genootschap
Auteur: Philipp Blom
Vertaler: Pon Ruiter
Uitgeverij: De Bezige Bij
Sterren: * * * *

Anders dan u van mij gewend was, zal ik niet meer elke literaire oprisping bespreken die in de Nederland verschijnt. Meer dan voorheen zal ik afgaan op mijn eigen interesses, mijn eigen smaak en voorkeuren, mijn eigen hobby’s en obsessies, waarbij ik zal proberen u – o, lezer – niet uit het oog te verliezen.

De geest moet waaien en daarvoor is een brede horizon nodig. Fictie, non-fictie, Nederlands, Engels, vertaalde Swahili, het maakt niet uit, zo lang het maar op mijn pad komt als een boek dat de moeite waard is om te lezen. lees verder

Kleine kwaad en dodelijke gevolgen

Klein kwaad
Paul Hellmann
Uitgever: Augustus
Sterren: * * * *

Oorlogen brengen volksverhuizingen voort en op hun beurt brengen die volksverhuizingen weer schrijvers voort die de geschiedenissen vastleggen. Niet voor niets zijn zoveel grote schrijvers emigranten. En niet voor niets zijn er in die oorlogszuchtige twintigste eeuw zoveel Joden geweest onder de geëmigreerde schrijvers.

Van Elias Canetti tot Joseph Roth en van Stefan Zweig tot Bashevis Singer, allemaal kwamen zij tenslotte terecht in een land waar zij niet geboren waren en waar de taal van hun jeugd niet werd gesproken. lees verder

Wat tijdloos is, komt altijd onverwacht

Liefs van Annie
De mooiste brieven van Annie M.G.Schmidt, ingeleid door Annejet van der Zijl
Uitgever: Querido
Sterren: * * *

Zoals zoveel Nederlanders ben ik een leven lang opgegroeid met Annie M.G. Schmidt. Ik neem dan ook de vrijheid om haar in de rest van dit stuk gewoon Annie te noemen. De bekende frase “van 8 tot 88 jaar”, zal voor altijd aan Annie verbonden blijven. Die cijfers zijn niet toevallig gekozen. Acht jaar was voor Annie de leeftijd dat een mens zelfstandig begint te lezen, en na te denken. Het was niet dat zij neerkeek op Jip en Janneke, de personages die in het leven van een kind opduiken als er wordt voorgelezen. lees verder

De dood van een lieve jongen

Tonio
A.F.Th. AF.Th. van der Heijden
Uitgever: De Bezige Bij
Sterren: * * * *

Het verlies van een kind, zeker als het je enige kind is, is zonder concurrentie de grootste nachtmerrie van iedere ouder. Welke ouder kent niet de plotselinge schrik die overgaat in een vlammende steek van angst wanneer je wordt overvallen door de gedachte dat er iets vreselijks met je kind is gebeurd. Zoiets kan ineens optreden terwijl je langs een school fietst, of zittend op bankje waar niet ver van je vandaan een paar kinderen de eendjes voeren.

A.F.Th. van der Heijden die het samen met zijn vrouw overkwam, het verlies van hun enige kind, schrijft in zijn boek Tonio, dat deze werkelijkheid veel erger is dan een nachtmerrie. lees verder

De eeuwige trouw van Eva Braun

Eva Braun. Leven met Hitler
Heike B. Görtemaker
Uitgever: Cossee
Sterren: * * * *

Martin Bril, die ergens in zijn leven geobsedeerd was geraakt door Napoleon, vertelde me eens dat er nog dagelijks een boek of een studie verschijnt over de Franse veldheer. Ik was bereid hem onmiddellijk te geloven. Maar als dat waar is, moet er zeker elk uur een boek of een studie worden gepubliceerd over de Tweede Wereldoorlog.

Je hoeft niet eens een Duitse boekhandel binnen te lopen om dat fenomeen vast te stellen. In elke boekhandel, waar ook ter wereld, tref je een zojuist verschenen titel aan die teruggrijpt op de duistere periode van het nationaalsocialisme.
lees verder

Tussen ontkenning en aanvaarding

Het evenwicht
Martin Bril
Uitgever: Prometheus
Sterren: * * * *

Twee weken nadat ik, ten gevolge van een hersenbloeding, in een rolstoel het huis werd binnengereden, ontving ik van Martin Bril de eerste email. De datering is van 5 maart 2002 en Martin schreef me dit: “Beste Max!!!!! Welkom terug. Bril”.

De mail bevatte ook een PS: “Er rust geen zegen op de tweede beste columnisten van de lage landen; eerst jij je akkefietje, en nu ik – volgende operatie, want tumor in darm. Niet uitgezaaid en goed ingekapseld, maar toch. lees verder

Dagboeken van doctor G.

Joseph Goebbels, Hitlers spindoctor
Een selectie uit de dagboeken 1933-1945, verzorgd door Willem Melching en Marcel Stuivenga
Uitgeverij: Bert Bakker
Sterren: * * * *

Onlangs bracht ik een bezoek aan het documentatiecentrum op de Obersalzberg, dat slechts een paar honderd meter verwijderd is van de plek, waar ooit het buitenhuis van Hitler heeft gestaan. Dat huis , waar Hitler naar eigen zeggen de belangrijkste beslissingen uit zijn leven heeft genomen, is er niet meer. Aan het eind van de oorlog is het gebombardeerd en later werden ook de resten afgebroken om te voorkomen dat Obersalzberg zou uitgroeien tot een bedevaartsoord. lees verder

Anders excentriek dan Einstein

Apologie van een wiskundige
G.H. Hardy, voorwoord C.P. Snow
Uitgever: Nieuwzijds
Sterren: * * * * *

Het is mijn ervaring dat de schaakrubriek in kranten vaak wordt gelezen door mensen die zelf nauwelijks kunnen schaken. Zulke lezers slaan de zetten voor het merendeel over, maar nemen met grote belangstelling kennis van het begeleidend stukje dat gaat over schakers en hun onderlinge competitie.

Het is ook ongeveer met die houding dat ik van G.H. Hardy het boekje Apologie van een wiskundige tot mij heb genomen. Van wiskunde weet ik weinig. lees verder

Geniepig en vrolijk naar de top

Dienstreizen van een thuisblijver
Maarten ‘t Hart
Uitgeverij: De Arbeiderspers
Sterren: * * * *

Willem Frederik Hermans is dood. Gerard Reve is dood. Harry Mulisch ook dood. Jan Wolkers is dood. Karel van het Reve is dood. Rudy Kousbroek is dood.

Onopgemerkt, geniepig bijna, is Maarten ’t Hart uitgegroeid tot de beste schrijver van Nederland. Zijn nieuwe bundel Dienstreizen van een thuisblijver is daar weer een voortreffelijke illustratie van.

Maarten ’t Hart is nu 66 jaar. Statistisch gezien blijft hij dus nog wel even onder ons, al moeten wij hopen dat het laatste verhaal uit de bundel voorlopig nog geen werkelijkheid wordt. lees verder

Max Pam terug bij HP/De Tijd

Max Pam keert terug als literair criticus bij HP/ De Tijd. Pam vertrok in maart 2009 bij het opinieweekblad, na ruzie met de toenmalige hoofdredacteur Jan Dijkgraaf. Frank Poorthuis, vorige maand benoemd tot hoofdredacteur, wil Pam er graag weer bij hebben.

‘We willen een nieuwe start maken. Ik vind Max Pam een van de beste literair recensenten van Nederland. En ik ben blij dat hij voor ons wil werken.’

Poorthuis heeft er de laatste weken geen geheim van gemaakt het niveau van HP/ De Tijd te willen opkrikken. Het moet weer een blad voor ‘de intelligente lezer’ worden.
Zwaarder inzetten op onder andere literatuur hoort daarbij. Pam begint eind maart, begin april.

Door Linda Nab

Villamedia, 25 februari 2011. lees verder

Kroniek van een schuldig leven (2)

Een half jaar geleden schreef ik op deze plaats hoe ik door een stofwolk kwam vast te zitten op een Europees vliegveld. Ik wist te overleven, omdat ik het eerste deel bij me had van Nop Maas’ biografie over Gerard Reve, getiteld: De vroege jaren. In de afgelopen maand vierde ik vakantie bovenop op een berg, maar de eenzaamheid deerde me niet, want dit keer had ik deel twee bij me: De ‘rampjaren’ 1962-1975.

De aanhalingstekens zijn door Reve zelf gebruikt, maar Nop Maas laat zien dat Reve – zich toen nog Van het Reve noemende – in die tijd juist furore maakte. lees verder