The Max Pam Globe

Tit for Tat

Een van de beroemdste films van Laurel en Hardy heet Tit for Tat. De dikke en de dunne krijgen daarin ruzie met een buurman, waarna zij elkaars eigendommen afbreken tot werkelijk alles is vernield. Niet echt opbouwend, maar wel vreselijk leuk.

Tit for Tat – oog om oog, tand om tand – is later voor de speltheorie een belangrijk principe geworden. In een parlementaire democratie van coalitie kom je niet ver met het over en weer uitdelen van klappen. Omdat elke partij bij onderhandelingen een zo gunstig mogelijk resultaat wil, is men het Tit for Tat principe gaan verfijnen met aanvullende regels.

Uitgangspunt is de wil tot samenwerking. Maar zet iemand de hakken in het zand, dan doe jij hetzelfde. Stopt de ander met tegenwerking, wees dan bereid onmiddellijk te vergeven. Het komt er dus op neer dat je hard bent tegenover afwijzing, maar toegeeflijk tegenover toenadering. En vooral ook:  dat je geen geheugen hebt, dat je niet rancuneus blijft mokken over nederlagen uit het verleden. Computersimulaties hebben aangetoond dat deze regels de beste onderhandelingsresultaten op te leveren.

U moet het ook eens proberen in uw huwelijk, of op uw werk. Zijn zij aardig, wees ook aardig. Zijn zij vervelend, wees ook vervelend. Imiteer zonder dat ze het in de gaten hebben. Blijf niet hangen in het verleden. Uw huwelijk zal er door opfleuren en u gaat voortaan met plezier naar uw werk.

Maar wat betekent Tit fot Tat voor de uitspraken van Job Cohen, zoals hij die gisteren heeft gedaan in de Volkskrant?

De koppen zeggen het al: “Jongens, sorry, bekijk het maar”. En: “Ja, ik zeg nee”.

Wat hoopt Cohen te bereiken door ineens zijn kont tegen de krib te gooien?

Tot dusver heeft Cohen het kabinet-Rutte per onderwerp afgerekend. Cohen zit weliswaar niet in de regering, maar door handig manoeuvreren, valt een en ander te bereiken. En dat heeft Cohen ook gedaan. Maar dat is nu afgelopen.

Voortaan zegt Cohen: nee.

De vraag is of hij daarmee de val van het kabinet dichterbij brengt, wat Cohen zegt te willen. Indachtig Tit for Tat gaat Cohen door zijn harde opstelling zijn doel niet bereiken en raakt de val juist verder uit zicht. De partijen die het kabinet-Rutte overeind houden, zullen namelijk ook harder worden, wat tevens betekent dat hun saamhorigheid zal groeien. Groepen zetten nu eenmaal hun onderlinge tegenstellingen opzij, wanneer zij gezamenlijk worden aangevallen. Als gedoger verkeerde Cohen nog in een positie om VVD, CDA en PVV tegen elkaar uit te spelen, maar zijn bekijk-het-maar-standpunt maakt hem praktisch machteloos.

Daarom is mijn vermoeden dat harde standpunt van Cohen vooral is ingegeven door het succes van SP onder Emile Roemer. De SP gooit weliswaar geen tomaten meer, maar het zegt gewoon consequent nee tegen elk kabinetsbeleid. De bankiers het gedaan hebben, dat is ook een overzichtelijk standpunt. Net als het nee van de SP tegen Europa, wat voor een stroming die ooit is begonnen met de Internationale nogal beschamend is. Ondertussen zijn het wel simpele standpunten, waarmee de SP de PvdA weet leeg te zuigen.

Let daarom op mijn woorden: de linkse samenwerking, tussen die dikke Roemer en die dunne Cohen gaat straks ook ten onder aan Tit for Tat.

Buitenhof, 22 januari 2012

Herbronnen van kernwaarden

Na kopvoddentaks, tuigdorp en weigerambtenaar is herbronnen het nieuwe politieke modewoord. Vooral in de combinatie: herbronnen van kernwaarden.

Vroeger, in die mooie ouwe tijd van Jan-Peter Balkenende, had je alleen nog waarden en normen, maar sinds Jacobine Geel zich met politiek is gaan bemoeien, hebben wij het vooral over kernwaarden. Ik veronderstel dat kernwaarden de waarden der waarden zijn. De Tien Geboden maar dan teruggebracht tot twee of drie.

Bij waarden en normen zie ik nog een dikke Porsche Panamera voor me, de auto waarin Jan Peter rondrijdt, sinds hij geen minister-president meer is. Zo’n echt snelheidsmonster, waarmee je een stuk harder kunt dan die lullige 130km per uur. En voor 127.000 euro heb je hem al. Een koopje!

Daarentegen stel ik mij bij het herbronnen van kernwaarden een karavaan voor van uitgemergelde kamelen, die door de woestijn trekt. Af en toe houdt men halt en wordt in het zand geboord. Een verloren volk, dat zoekt naar waar het ooit vandaan is gekomen.

Een partij die de laatste tijd druk aan het herbronnen is, is het CDA. De partij heeft daarvoor een Commissie ingesteld, die Nieuwe Woorden, Nieuwe Beelden heet. Aanvankelijk zocht het  CDA ook een nieuwe naam en met het oog op de vele schuinsmarcheerders in deze gezinspartij is toen de naam Partij voor Vreemdgangers voorgesteld  – de PVV dus – maar helaas bleek die afkorting al vergeven.

Ik bedoel: dat krijg je als je de Tien Geboden wilt indikken tot kernwaarden.

De komende week houdt het CDA een congres en zal ook het Eindrapport worden gepresenteerd door Jacobine Geel, de voorzitter van de Commissie.

Ik ben een grote fan van Jacobine Geel. Als je nieuwe beelden van haar googelt, kom je haar tegen in ontelbare creaties. Als tv-presentatrice is zij de trotse bezitster van een garderobe, bestaande uit honderden mantelpakjes, rokken, jurken, schoenen, blouses en sjaals en dan heb ik nog niet over de kettingen, ringen, oorbellen en andere bijouterieën, die de verschijning van een vrouw zo aantrekkelijk maken. Wel denk ik dat de NCRV zo langzamer moet bezwijken onder al haar representatiekosten.

We weten nog niet wat in het eindrapport zal staan, maar ik durf er het gif van de slang uit Numeri vers 21 op in te nemen dat wij de volgende kernwaarden zullen tegenkomen: 1. Compassie; 2. Betrokkenheid; 3. Wij moeten het samen doen en 4. De mens als rentmeester van deze aarde.

Kortom, allemaal hartstikke nieuw en ook allemaal kernwaarden die ons zonder herbronning nooit waren opgevallen. Ik durf nu al te beweren dat Jacobine Geel een geweldig stukje werk heeft verzet. Jacobine heeft de nieuwe bronnen aangeboord en dat mag extra bijzonder heten, omdat Jacobine helemaal geen lid is van het CDA. Ook nooit geweest, trouwens.

Toch zal straks na het congres Jan Peter in zijn Porsche Panamera op haar wachten. En Jacobine zal instappen. En dan gaan zij samen op weg naar de nieuwe bronnen, samen een grootse toekomst tegemoet. Kijk, ze zwaaien. Dag…!

Buitenhof 15 januari 2011

Goed woordje voor Gijsen

Het kindermisbruik van haar priesters heeft de rooms-katholieke kerk niet alleen vele miljoenen schadevergoeding gekost, het aanzien van de kerk als hoedster van de moraal is er ook danig door geschaad. In West-Europa blijven de gelovigen weg en het moet Gods genade zijn dat de verliezen worden goedgemaakt in Afrika en Zuid-Amerika.

Ten aanzien van de schuldvraag heeft de katholieke kerk de weg van de klassieke zondebokken afgelegd.

Eerst was daar bisschop Babini, die sprak van “een zionistische aanval”. De Joden zaten achter de beschuldigingen.

Toen kwam kardinaal Bertone, de nummer twee van het Vaticaan, die een relatie meende te zien tussen het kindermisbruik en de maatschappelijke aanvaarding van homoseksualiteit.

Daarna deed ook de Columbiaanse kardinaal Hoyos een duit in het zakje door voor de radio te verklaren dat het de schuld was van de vrijmetselarij.

En vervolgens werd in mei van dit jaar op een conferentie van Amerikaanse bisschoppen een rapport gepresenteerd, waarin de seksuele revolutie als oorzaak van het misbruik werd aangewezen. De hippies hadden het gedaan.

Ondertussen verklaarde kardinaal Simonis bij Pauw & Witteman: “Wir haben es nicht gewusst”, wat in flagrante tegenspraak blijkt te zijn met de recente bevinding dat de top van de kerk al decennia lang op de hoogte is van de wantoestanden.

Uiteindelijk werden klachten onderzocht en kwam ook paus Benedictus XVI met een soort schuldbelijdenis, al zei hij erbij: “Maar wie zonder zonde is, werpe de eerste steen”. Wat ik interpreteer als: ja, wij hebben het gedaan, maar de anderen deden het ook.

Dit alles gezegd zijnde, zou ik hier toch een goed woordje willen doen voor monseigneur Jo Gijsen, de conservatieve bisschop die ooit leiding gaf aan het kleinseminarie van Rolduc. Volgens de klachtencommissie van het Meldpunt Seksueel Misbruik zou Gijsen destijds als slaapzaalsurveillant een masturberende leerling hebben bespied. Die leerling, inmiddels 65 jaar oud, zou zich in de zogenaamde chambrette van het internaat hebben bevredigend, terwijl Gijsen aan het gluren was.

Na lang vergaderen heeft de commissie de klacht “formeel ongegrond” verklaard, aangezien – en ik citeer de Volkskrant – “gluren niet valt onder de definitie van seksueel misbruik”. Immers, het masturberen zelf geschiedde uit vrije wil en niet onder dwang of in een afhankelijkheidssituatie.

Monseigneur Gijsen schitterde tijdens de hoorzitting door afwezigheid en ook zijn advocaat liet verstek gaan. Eerlijk gezegd kan ik mij daar wel iets bij voorstellen.

In de eerste plaats geschiedde dat gluren in 1959, dat is nu 52 jaar geleden. Afgezien van de juridische verjaring is dat wel lang geleden om je nog iets te herinneren. Talloze psychologische experimenten hebben aangetoond dat het geheugen dan wel erg onbetrouwbaar wordt. Bovendien vraag ik mij af hoe scherp het waarnemingsvermogen blijft als je druk aan het masturberen bent. Mijn eigen ervaringen in dezen zijn nogal troebel. Ook moet men niet vergeten dat zelfbevlekking, zoals dat toen heette, werd beschouwd als een zondige bezigheid waarvan je zelfs ruggenmergverweking kon krijgen. Ik acht het daarom niet uitgesloten dat de slaapzaalsurveillant het goed bedoelde en zijn oog over de chambrette liet gaan om zijn leerlingen af te houden van een gevaarlijke bezigheid.

Kortom, ik juich het toe dat de katholieke kerk doet aan zelfonderzoek, maar men moet ook niet doorslaan naar de andere kant!

Buitenhof, 11 december 2011

Het geweer van generaal Van Uhm

Op het ideeëncongres Tedx, dat in de Amsterdamse Stadschouwburg werd gehouden, heeft Peter van Uhm – commandant der Nederlandse strijdkrachten – zijn publiek verbaasd door tijdens zijn toespraak een groot geweer ter hand te nemen. Het was een Diemaco-geweer, dat door Nederlandse militairen in Afghanistan wordt gebruikt.

De generaal liet zich het semi-automatische wapen aanreiken door een vrouwelijke soldaat, een blondine, die vervolgens in een kittig ganzenpasje weer het podium verliet. Daarna verwijderde de generaal de patroonhouder, waarmee hij in elk geval suggereerde dat het geweer doorgeladen was.

Het publiek hing meteen aan zijn lippen.

Hierna legde Van Uhm uit dat geweren, mits in goede handen, de vrede bevorderen. Hij vertelde het verhaal van zijn vader, die bij de slag om Nijmegen op nazitroepen had geschoten, maar had gemist omdat zijn oude geweer niet ver genoeg reikte. Om die misser goed te maken is de zoon later het leger ingegaan. En nu stond die zoon als generaal op de bühne en hield een ode op het geweer, dat instrument waarmee democratie en vrijheid worden verdedigd. Van Uhm vroeg respect voor de troepen in Afghanistan.

Laat ik vooropstellen dat ik mij kan vinden in de gedachte dat het legitiem is om democratische waarden met militaire middelen te verdedigen. Op een bepaalde manier heeft zelfs de atoombom zoiets gedaan en wat mij betreft mag de generaal, in zijn behoefte om aanschouwelijk onderwijs te geven, de volgende keer best een atoombom meenemen naar de Stadsschouwburg.

Maar het wordt toch anders wanneer het niet zo zeer gaat om de verdediging van de democratie, maar wanneer de democratie gewapenderhand moet worden gebracht, zoals dat in Afghanistan kennelijk de bedoeling is.

De Afghaanse oorlog duurt inmiddels tien jaar, twee keer zo lang als de Tweede Wereldoorlog. En wat is bereikt? In een recent rapport van de Verenigde Naties staat dat Afghanistan onveiliger is dan ooit. Veel Afghanen trekken weg. Met vrouwenrechten gaat het volgens een ander rapport bergafwaarts. Nog onlangs heeft de Europese Unie de vertoning geblokkeerd van een met Europees geld gefinancierde documentaire over de deerniswekkende situatie van vrouwen in Afghaanse gevangenissen. De film zou gevaarlijk zijn voor de vrouwen zelf, met name voor een vrouw die vast zit, niet omdat zij iets heeft misdaan maar omdat zij is verkracht. Volgens weer een ander rapport worden ook mannen op grote schaal gemarteld. Intussen hebben honderden studenten in Jalalabad gedemonstreerd tegen de aanwezigheid van westerse militairen en dreigt Afghanistan, volgens weer een ander rapport, af te stevenen op een burgeroorlog.

Er zijn ook successen: een recordvangst van bijna 7.000 liter morfine, 100 kilo heroïne en 80 kilo opium. En voor het eerst in dertig jaar was er weer een rockconcert.

Maar het einde van de oorlog is nog lang niet in zicht. Wel zijn inmiddels 25 Nederlandse militairen gesneuveld, onder wie de zoon van de generaal zelf, Dennis van Uhm die geen oud geweer had, maar vast wel een Diemaco.

Ik begrijp dat er, zowel persoonlijk als ideologisch, veel op het spel staat voor de Commandant der Nederlandse strijdkrachten, maar er komt een moment om de realiteit van een heilloze onderneming onder ogen te zien. Met wapens kun je een democratie wel verdedigen, maar niet opleggen. Zelfs niet met Diemaco-geweren.

Buitenhof, 27 november 2011

De eerste PVV-bestuurders en de gulden

In de Volkskrant stond een leerzaam interview met Theo Krebbers en Antoine Janssen, gedeputeerden in Limburg en de eerste twee PVV-bestuurders van Nederland. Krebbers was huisarts en Janssen politieagent, maar tegenwoordig brengen zij hun werkzame tijd door op het provinciehuis.

Naar eigen zeggen doen Krebbers (rechts) en Janssen (links) erg hun best en zijn zij door de andere partijen volkomen geaccepteerd. Salonfähig worden is de ambitie van de Limburgse PVV en dat schijnt aardig te lukken.

Maar daarvoor wordt een prijs betaald. Zo was de PVV de verkiezingen ingegaan met de belofte dat de Europese vlag voor het Gouvernementsgebouw in Maastricht onmiddellijk zou worden gestreken, zodra de PVV aan de macht kwam.

Maar nu zegt Krebbers: “Ach, laat die vlag maar lekker wapperen”.

En Jansen zegt: “Wij zijn nu een niveau nog hoger en dan gaan wij niet over een vlag debiteren”. En ook niet meer over de kopvoddentaks en bij Tofik Dibi van Groen Links hebben Krebbers en Jansen al gezellig een kopje thee gedronken.

Je kunt dat cynisch vinden, of zelfs hypocriet, maar mij lijkt het dat de PVV probeert een gewone partij te worden, die net als alle andere gewone partijen beloftes doet die bij nader inzien maar beter niet kunnen worden nagekomen.

In datzelfde licht kun je de opdracht van Geert Wilders zien om onderzoek te laten verrichten naar de terugkeer van de gulden. Dat is niet alleen het nostalgisch verlangen naar de tijd van de ponsmachine en de betaalcheque.

Want naar welke gulden moeten wij eigenlijk terug?

Naar de gulden van Duisenberg, die geheel gekoppeld was aan de Duitse mark en die niets anders was dan een aanhangwagen. Of moeten wij terug naar de harde gulden van voor de oorlog, die gepaard ging met rijen werkelozen voor stempelkantoren. Of moeten wij misschien wel helemaal terug naar de florijn, die Italiaanse munt van dat gekrulde ƒ-tekentje, waaruit de Nederlandse gulden is voortgekomen? Dat gebeurde overigens in een tijd dat hoog werd opgekeken tegen de Italiaanse handelsgeest en de Italiaanse beschaving.

Het voorstel van Wilders kun je ook zien als een poging de PVV ook landelijk salonfähig te maken en te veranderen van een gedoogpartij in een regeringspartij.

Om dat te kunnen bereiken moet de PVV twee stappen ondernemen. In de eerste plaats moet de partij zich ontdoen van halve garen als Dion Graus. En in de tweede plaats moet de PVV op een niet al te opvallende manier haar anti-Europa standpunten zien te verzachten. Want je kunt wel tegen Europa zijn en tegen de euro, maar dan tel je in geen enkele Europese hoofdstad mee en wordt alles over je hoofd beslist.

Vrijwel unaniem voorspellen economen dat de rentree van de gulden economische zelfmoord zal betekenen. Je weet natuurlijk nooit welke Diederick Stapel zo’n onderzoek gaat leiden, maar het moet gek lopen wil de gulden als het ei van Columbus worden binnengehaald. In dat geval kan Wilders tegen zijn kiezers zeggen: “Heus, wij hebben alles geprobeerd, maar het gaat niet lukken”.

En dan blijft op een hoger niveau ook bij de PVV de euro wapperen, net als die Europese vlag op het Gouvernementshuis van Maastricht.

Buitenhof, 13 november 2011

Het geweten is een schoonmoeder

De afgelopen week stond de Nederlandse politiek weer eens in het teken stond van Het Geweten.

Zo was daar het voornemen van de Tweede Kamer om een einde te maken aan het fenomeen van de weigerambtenaar die met een beroep op het geweten geen homostellen wil trouwen. En dan was er de kwestie van de achttienjarige Mauro, die van minister Leers terug moet naar Angola. De CDA’ers Koppejan en Ferrier konden een dergelijk besluit niet in overeenstemming brengen met hun geweten, wat in uiterste consequentie de val zou betekenen van een regering waaraan hun eigen partij deelneemt.

Het Geweten kan in Nederland dus kabinetten maken en breken, maar wat is Het Geweten?

Het Geweten wordt omschreven als een innerlijke stem, die ons vertelt wat goed is en wat kwaad. Ook weten wij dat Het Geweten met veel lijden, handen wringen en slapeloosheid gepaard gaat. Een van de eigenaardigheden van Het Geweten is bovendien dat het ineens principieel kan zeggen: “Halt, tot hier en niet verder!”.

Wie achter die innerlijke stem zit, daarover zijn de meningen verdeeld. Veel mensen denken dat het God is die daar spreekt, maar anderen menen dat Het Geweten in de mens zelf huist als het resultaat van verstand en opvoeding. Wie naar zijn geweten luistert, luistert dus eigenlijk naar zichzelf.

Niet alle denkers zijn positief over Het Geweten. De journalist H.L. Mencken heeft het Geweten eens omschreven als “een schoonmoeder, aan wier bezoek nooit een einde komt”. Vanuit dat perspectief bezien, is het begrijpelijk dat ze bij het CDA die twee dissidenten “spuugzat” zijn.

Vanuit het perspectief van de filosoof Schopenhauer trouwens ook, want die zei over Het Geweten dat het is samengesteld uit: één vijfde mensenvrees, één vijfde bijgeloof, één vijfde vooroordeel, een vijfde gewoonte en één vijfde ijdelheid”.

Aangezien het geweten de neiging heeft uit te groeien tot een blok graniet van onverzettelijkheid, kunnen wij degenen die met hun principes zo in de knoop zitten dat zij slechts zichzelf benadelen, het best een beetje helpen met praktische oplossingen. In het geval van de weigerambtenaar ligt er een taak voor ons allen. Ook ik als hetero zou beslist niet getrouwd willen worden door iemand die homo’s afwijst en wanneer alle hetero´s diezelfde houding aannemen, prijzen de weigerambtenaren zich volledig uit de markt en blijft hun werkkring beperkt tot hun eigen kleine groepje – wat verder okay is.

Probleem opgelost zonder ontslagen en wetswijziging.

Ook voor Mauro ligt de oplossing voor het oprapen. In de Volkskrant van gisteren betoogden twee eminente hoogleraren in het emigratierecht, Uli Jesserun d’Oliviera en Thomas Spijkerboer, dat minister Leers volgens de vreemdelingenwet over de zogenaamde discretionaire bevoegdheid beschikt, die hem zonder meer in staat stelt Mauro een verblijfsvergunning te geven. Leers mag dat doen, de wet geeft hem gewoon die ruimte. “Het is”, schrijven de hoogleraren, “geen kwestie van kunnen, maar van willen”.

Maar wat houdt Leers dan tegen, als de wet hem niet tegenhoudt?

Zijn eigen partij? Zijn coalitiepartner, de VVD? Of toch zijn gedoogpartner Geert Wilders, bij wie hij telkens op audiëntie moet?

Nee, aan zijn zichtbaar lijden te zien, vermoed ik dat het zijn geweten is, die hem al maanden bezoekt als een schoonmoeder, die maar niet weg wil gaan.

Buitenhof, 30 oktober 2011.

Een diabolisch verzoek

De Raad van State is het belangrijkste adviesorgaan van de regering en de hoogste bestuursrechter van ons land. De voorzitter is de Koningin, maar het echte werk wordt verricht door de vicevoorzitter, ook wel “de onderkoning van Nederland”  genoemd.

Binnenkort wordt de huidige vicevoorzitter Herman Tjeenk Willink zeventig en moet hij worden opgevolgd.

Het zou logisch zijn wanneer je voor zo’n functie de knapste jurist van het land neemt. Geen partijpoliticus, maar iemand die boven de partijen staat.

Maar zo gaat dat niet in Nederland.

De benoeming van een nieuwe vicevoorzitter geschiedde altijd in het geheim, waarbij het uitgangspunt was dat de grote politieke partijen elkaar bij afwisseling de functie gunnen. Momenteel is het CDA aan de beurt is, maar is dat wel reëel? Het CDA mag een invloedrijke partij zijn die overal strategische posities bezet, qua aanhang en zetelaantal is het CDA verkruimeld tot een kleine partij, die slechts in het centrum van de macht is gebleven dankzij de briljante manoeuvres van Maxime Verhagen.

Het zou daarom eerlijker zijn wanneer het CDA dit keer wordt overgeslagen bij de benoeming van een nieuwe onderkoning.

Misschien speelde deze overweging mee, toen Mark Rutte deze week tijdens een dinertje aan Job Cohen heeft gevraagd of hij de vicevoorzitter wil worden.

Op zichzelf is het curieus dat de minister-president en de fractieleider van de grootste oppositiepartij met elkaar tafelen, zoals dat ooit door Wiegel en Van Agt is gedaan. Graag zou ik willen weten of Rutte de functie heeft aangeboden dan wel aan Cohen heeft gevraagd te solliciteren, maar geen der partijen wil verdere mededelingen doen.

Maar afgezien daarvan, is het verzoek van Rutte diabolisch. Ik vermoed dat Cohen diep in zijn hart graag zou willen – dàt zou hij in elk geval goed kunnen – maar dat er voor hem geen ongelukkiger moment was om te vertrekken. Dat zou worden opgevat en als de erkenning dat hij als fractieleider heeft gefaald.

Als een slager die zijn eigen worst niet vreet, zat er voor Cohen niets anders dan te weigeren, zodat Mark Rutte in al zijn ruimhartigheid de handenvrij kreeg om alsnog iemand uit het CDA te benoemen, iemand dus uit zijn eigen coalitie.

Slim, bijna doortrapt, gespeeld van Rutte.

Vier jaar geleden ging de strijd tussen de CDA’ers Donner en Hirsch Ballin, maar een kabinet dat gedoogd wordt door de PVV kan zich geen benoeming van de kritische Hirsch Ballin  permitteren.

En wie blijft er dan over voor de post?

Inderdaad: Piet Hein Donner, de minister van Binnenlandse Zaken.

Maar hoe voorkom je dat de minister van Binnenlandse Zaken gaat meebeslissen over zijn eigen aanstelling bij de Raad van State?

Dan doe je als een jurylid die even op de gang gaat staan als zijn eigen boek aan de orde komt. Je geeft de kwestie in handen van een ander, in dit geval de minister van Justitie Ivo Opstelten. En die plaatst een advertentie, waarop alleen maar gekken solliciteren, omdat iedereen toch wel weet wie het wordt.

En dan benoem je na lang wikken en wegen gewoon degene die allang vaststond: Piet Hein Donner. En dat noem je transparantie. Geheim of openheid, in Nederland is het resultaat altijd hetzelfde.

Buitenhof, 16 oktober 2011.

Hella Haasse (1918-2011)

Afgelopen vrijdag is Hella Haasse op 93-jarige leeftijd overleden. Ze heeft haar vrienden laten weten dat zij tot op het laatst volkomen helder is geweest.

Typisch Hella Haasse.

Het doodsbericht werd groot door de media gebracht, wat mij toch verbaasde, want toen ik in 2004 een documentaire over haar wilde maken, had de producent de grootste moeite de financiering rond te krijgen. De documentaire is er tenslotte toch gekomen en wordt vanavond onder de titel Het Vierde Leven opnieuw uitgezonden, maar toen had ik niet de indruk dat men buiten de literaire wereld zat te wachten op “een bejaard meisje”, zoals zij zichzelf noemde.

Dat onterechte lot droeg Hella Haasse blijmoedig. Zo bewoonde zij aan het Vondelpark een flat, vanwaar zij vanuit haar keuken kon uitkijken op het huis van Harry Mulisch aan de Leidsekade. Maar, zo vertelde ze, Harry en zij waren in al die jaren nooit bij elkaar over de vloer geweest.

“In de literatuur bestaat geen concurrentie”, heeft diezelfde Mulisch eens gezegd. De ene bergtop groet beleefd de andere bergtop”. Misschien is dat wel de makke van de Nederland: dat de hoogste berg niet veel hoger reikt dan de zolderverdieping van een herenhuis.

In veel opzichten was Hella Haasse on-Nederlands en ik ben beslist niet de eerste die dat heeft opgemerkt. Het merendeel van haar boeken speelt zich niet af in haar geboorteland Nederland, maar in Indië waar zij haar jeugd doorbracht, of in Frankrijk, Duitsland en Italië. En dan te bedenken dat zij later naar Nederland terugkeerde om Scandinavisch te gaan studeren.

Bij de dood van een schrijver komt altijd de vraag op hoe een oeuvre de tand des tijds zal doorstaan. Blijven bijvoorbeeld de historische romans van Hella Haasse actueel?

Op die vraag te beantwoorden, wil ik verwijzen naar Een Nieuwer Testament , de historische roman die zijzelf als haar beste boek beschouwde. Een Nieuwer Testament speelt zich af op de vijfde en zesde juli van het jaar 417 na Christus. Op die dagen werd in het gekerstende  Rome een proces gehouden tegen Claudius Claudianus, een dichter, chroniqueur van zijn tijd, een heiden ook, iemand was die er afwijkende meningen op nahield.

Momenteel worden dat soort processen in allerlei landen, in verschillenden gedaanten, onder verschillende omstandigheden en met verschillende overtuigingen nog steeds, overal ter wereld, gevoerd. Bijvoorbeeld in Egypte, waar Claudius Claudianus zestienhonderd jaar geleden vandaan kwam en waar dezer dagen de nieuwszender Al-Jazira het werken onmogelijk wordt gemaakt.

Of neem Yousef Nadarkhani, die zich in Iran bekeerde tot het christendom en die onlangs van zijn rechters te horen heeft gekregen dat aan hem, als hij niet terugkeert tot de islam, het doodvonnis zal worden voltrokken. Nadarkhani heeft geweigerd. Hij wordt liever martelaar.

Zowel aan zijn rechters als aan Nadarkhani zelf zou ik Een Nieuwer Testament van Hella Haasse van harte willen aanbevelen. De rechters kunnen dan lezen in welk ongeluk zij zichzelf zullen storten als zij een verdachte om zijn mening veroordelen. En Nadarkhani kan lezen dat het martelaarschap misschien toch niets oplevert.

Daarom Yousef, doe wat Galilei deed, twaalfhonderd jaar na Claudius Claudianus. Doe wat ze je vragen en roep achter je hand: En toch heb ik gelijk!

Buitenhof, 2 oktober 2011

Bezuinigen doe je zo, of toch niet?

NRC/Handelsblad plaatste gisteren op de voorpagina deze kop: “Bezuinigen doe je zo”.

Zes aanbevelingen, zes slimme trucs, voor het kabinet-Rutte om bezuinigingen te ontwijken en toch als daadkrachtig over te komen.

Maar tegelijkertijd kondigt de krant op dezelfde voorpagina een nieuwe bijlage aan. De Luxe getiteld, die gaat over lifestyle, mode, tuinarchitectuur en dure auto’s. Het was dan ook logisch dat de hoofdredacteur bij de presentatie zich aan zijn lezerspubliek toonde met een spuitende magnum fles champagne, ongeveer zoals een winnende formule 1-coureur.

De Luxe is medegeïnspireerd op het Magazine van The Financial Times: How to Spent it. Aanbevelingen hoe je geld uit te geven.

De boodschap is dus dubbelzinnig. Eerst wordt ons uitgelegd hoe hard bezuinigen nodig zijn, terwijl even verderop de filosofie wordt uitgedragen om zo mogelijk te spenderen.

Maar denk nu niet dat ik NRC/Handelsblad hierom veroordeel en dat ik, zoals Arie Slob van de Christen Unie, het materialisme van onze consumptiemaatschappij wil aanklagen en iedereen wil oproepen om vooral weer netjes te gaan sparen.

Wat ik ermee wil zeggen is dat de spagaat, waarin NRC/Handelsblad verkeert, dezelfde spagaat is waarin wij allemaal zitten. Dit exemplaar van 18 september 2011 heeft zichzelf, bewust of onbewust, uitgeroepen tot de metafoor van de financiële crisis.

Wij oppassende Nederlanders vinden allemaal dat wij niet meer uit mogen uitgeven dan wij binnenkrijgen. Als wij krap zitten, moet er bezuinigd worden. Maar wij willen ook allemaal die Mercedes kopen, merkkleding voor onze kinderen of een kaartje op de F-side. Als wij morgen allemaal gaan besparen en het hand op de knip houden, komt de economie helemaal tot stilstand. Het Centraal Planbureau heeft daarvoor al gewaarschuwd.

Iedereen gaat er komend jaar op achteruit, van hoog tot laag en van arm tot rijk, zegt het kabinet. Zelfs de Koningin moet inleveren. Haar salaris gaat terug van 831.00 euro naar 830.000 euro, toch duizend eurootjes minder. De verwachting is dat men er het komende jaar gemiddeld 1% procent op achteruit gaat en daarna nog eens 1%.

De werkloosheid zal onveranderd laag blijven en wanneer je ook nog eens in aanmerking neemt dat de pensioenleeftijd – zoals in het akkoord is afgesproken – in het komende decennium slechts met 1 jaar omhoog stijgt, lijkt het alles bij elkaar om hele milde ingrepen te gaat.

Toch klinkt voortdurend de waarschuwing: alle burgers gaan het merken. Alleen: hoe dan? En zal het genoeg zijn?

Als ik de koppen van the Financial Times mag geloven is de kans groot dat wij op een tweede crisis afstevenen, die om nog meer bezuinigingen zal vragen. De pensioenen zullen onbetaalbaar worden en het nieuwe zorgstelsel van Obama zal worden afgeschoten. Met de huizenmarkt komt het ook nooit meer goed.

Maar in het magazine How to Spent it is de Mercedes CLS de auto van het jaar, gaan de koopvilla’s van Zanzibar het helemaal maken, en zullen hoogopgeleide vrouwen de edele sport van de jacht ontdekken. Je zou bijna denken dat de klassenmaatschappij is teruggekeerd en dat de onlusten in Londen de eerste tekenen zijn van een op handen zijnde Revolutie.

Of zijn het allemaal luxeproblemen?

Kortom, het zal nog heel wat hersengymnastiek vergen om uit deze spagaat te komen.

Buitenhof, 18 september 2011.

Eens zal Bouterse als Mladic terecht staan

Een paar jaar geleden werd ik in Paramaribo rondgeleid langs de plaatsen waar Desi Bouterse pleegt uit te hangen. Zo passeerden wij zijn zwaarbewaakte huis aan de rivier en namen een kijkje in een stadionnetje, waar de voormalige legerleider zich door zijn aanhangers laat toejuichen.

De stemming was bedrukt, want in ons gezelschap waren nabestaanden van Surinamers die bij de Decembermoorden van 1980 waren omgebracht. Toch dachten ook zij dat Bouterse een goede kans maakte om de aanstaande verkiezingen te winnen.
Ik sprak daar mijn verbazing over uit. In Nederland beschouwen wij Bouterse als een zware crimineel. Hoe kan zo iemand in Suriname populair zijn?

Mijn verbazing van toen zegt misschien meer over mijn eigen naïveteit dan over de naïveteit van de Surinamers. Alles ligt altijd anders dan je denkt. Het is ook moeilijk te bevatten dat Mladic, die toch duizenden mensen over de kling heeft gejaagd, door veel Serviërs wordt gezien als een held. En juichen wij niet wanneer ergens democratie wordt gebracht, om vervolgens stijl achterover te vallen als langs diezelfde democratische weg de terreurbeweging Hamas aan de macht komt.

Dus won Bouterse, ondanks alle verbazing, in 2010 de verkiezingen. Dankzij de steun van zijn oude vijand en nieuwe vriend, zijn collega-drugshandelaar Ronnie Brunswijk, werd hij beëdigd tot president van Suriname.
Bouterse is nu een jaar aan de macht, tijd om een tussenbalans op te maken.

Een van de belangrijkste maatregelen die Bouterse heeft genomen, is het toekennen van een maandelijkse toelage, groot 8742 Surinaamse dollars, aan zijn vrouw Ingrid Bouterse-Waldring. Tot dusver kreeg de First Lady van Suriname geen vergoeding, maar Desi vindt dat zijn Ingrid – beslist niet te verwarren met de Ingrid van Geert Wilders! – gecompenseerd dient te worden voor haar rol in het maatschappelijk verkeer.

Een andere maatregel van Bouterse is het, per Grondwet, uitroepen van de 25ste  februari tot nationale feestdag. Op die dag in 1980 pleegde Bouterse namelijk de staatsgreep die twee jaar later zou uitmonden in de Decembermoorden.

Tevens heeft Bouterse een deal gesloten met commandante Hugo Chavez van Venezuela. Chavez gaat voor Bouterse woonwijken en rijstvelden aanleggen en krijgt daarvoor geen geld terug, maar goederen. Goederen overigens, die Suriname helemaal niet bezit. Ondertussen is dit jaar de inflatie in Suriname opgelopen tot twintig procent, maar daar gaat volgens de regering helemaal goed komen.
De belangrijkste dingen eerst.

Toch was het schrikken toen onlangs bekend werd dat Bouterse op Cuba medisch is onderzocht, waarbij de stressgevoeligheid van zijn hart is getest. De ervaring leert dat dictators en oorlogsmisdadigers in het nauw ineens lichamelijke problemen krijgen. Pinochet stortte in, kampbewaker Demjanjuk moest zijn rechtszaak vanuit bed volgen, Mubarak kreeg het aan zijn maag en nu is Ratko Mladic ook al niet meer vooruit te branden.
Om alle geruchten de kop in te drukken, hebben de Cubaanse doctoren verklaard dat Desi Bouterse kerngezond is en topfit. Maar wanhoop niet, het is een kwestie van geduld. Het Surinaamse volk mort en ooit komen er nieuwe verkiezingen.

Het kan nog vijf of vijftien jaar duren, maar eens zal Desi Bouterse, net als Mladic, oog in oog staan met zijn rechters. Misschien zal hij, vanwege een slechte gezondheid, zitten of liggen.

In al mijn naïveteit zal ik mij daar niet over verbazen.

Buitenhof, 29 mei 2011

Het sperma kwam van rechts

De val van Dominique Strauss-Kahn, die in New York is gearresteerd omdat hij het kamermeisje zou hebben aangerand, confronteert ons niet alleen met vragen over man/vrouw-verhoudingen, macht en seksualiteit, maar werpt ons ook terug op onszelf. De telelenzen, die als kanonnen gericht staan op het huis waar Strauss-Kahn met zijn enkelband rondstrompelt, weerspiegelen ook de gulzigheid van het Grote Publiek.

En het Grote Publiek, dat zijn wij.

Het is ongetwijfeld een menselijk trekje dat onze hersenen onmiddellijk partij kiezen en een oordeel te vellen. De regel mag zijn “onschuldig zo lang je niet bent veroordeeld”, maar ondertussen heeft een eindeloze stoet van psychiaters, psychologen en andere deskundologen ons uitgelegd dat machtige mannen een grote aantrekkingskracht hebben op hulpeloze vrouwen.

Maar wat weten wij echt?

Volgens de aanvankelijke verklaring van zijn advocaten zou Strauss-Kahn om twaalf uur hebben uitgecheckt, is hij daarna met zijn dochter gaan lunchen, nam hij vervolgens een taxi naar het vliegveld, waar hij het hotel heeft gebeld om te zeggen dat hij zijn mobieltje was vergeten en of ze dat even wilden opsturen. Toen er videobeelden bleken te zijn van DSK en het meisje, die kort na elkaar de kamer verlieten, werd dit alibi ingetrokken en gaven zijn advocaten toe dat er seks was geweest met het kamermeisje, zij het op vrijwillige basis.

Geen sterke verdediging van Strauss-Kahn, te meer daar er op zijn borst krassen werden aangetroffen.

De verklaringen van het kamermeisje bleken consistenter, al blijf ik het kras vinden dat een 62-jarige man, die zojuist in zijn nakie uit de badkamer is gestapt, erin slaagt een dertig jaar jongere vrouw te overmeesteren en ook anaal te verkrachten. En dan ben je ook nog eens baas van het IMF, dus als het inderdaad zo is gegaan, moet je niet goed snik zijn geweest.

Het ziet er somber uit voor DSK, maar zorgwekkender is het dat wij zowel van de Franse politiek als van het Amerikaanse rechtssysteem een bedroevende indruk hebben gekregen. Er is zelfs beweerd dat president Sarkozy achter de val van zijn socialistische rivaal Strauss-Kahn zou zitten. Het sperma kwam dus van rechts.

Serieuzer is een stuk van schrijver en Frankrijk-kenner Stephen Clark, die in The New York Times de Fransen de maat neemt. Hij zet de Franse elite neer als een arrogant troepje chaud lapins, geile konijnen, dat tot op het bot corrupt is. De huidige minister van Buitenlandse Zaken Juppé en de voormalige president Chirac worden afgeschilderd als oplichters, die in de Verenigde Staten achter tralies zouden zitten. En dan verwijst Clark ook naar de filmer Roman Polanski, een andere held van de Franse intellectuelen, die Amerika is ontvlucht na een aanklacht wegens verkrachting.

Harde woorden, maar is Frankrijk wel zo uniek?

Wie herinnert zich niet Bill Clinton, die zich in de Oval Office liet bevredigen door de mond van Monica Lewinski? Deze week publiceert het blad Time de top tien van machtsmisbruikers aller tijden.

En wie staan daar op nummer één? Juist. Een andere Amerikaanse president: Richard Nixon.

In deze clash der culturen zal Strauss-Kahn als een kruimelneuker worden vermalen. En wij, het Grote Publiek, smullen mee via telelenzen.

Wat is een open samenleving toch een groot goed!

Buitenhof, 22 mei 2011.

Abknallen of een proces

De komende week wordt in München het vonnis uitgesproken tegen John Demjanjuk, die als kampbewaker medeplichtig zou zijn aan de moord op tienduizenden Joden.

Al meer dan 35 jaar worden kosten noch moeite gespaard om Demjanjuk veroordeeld te krijgen. Wat de Verenigde Staten, Israël en Duitsland aan proceskosten hebben uitgegeven, moet inmiddels in de tientallen miljoenen lopen. Kennelijk vindt men het van belang dat zelfs een kleine vis onder de oorlogsmisdadigers achter tralies verdwijnt. Na een eerlijk proces uiteraard.

Toch kun je je afvragen of dit proces zin heeft. De misdaden zijn zeventig jaar oud en de man zelf is 91. Bijna alle betrokkenen zijn dood. De verdachte ligt tijdens het proces in bed. Soms begint hij te snurken ten overstaan van de nabestaanden.

Ze hadden hem beter direct na de oorlog de kogel kunnen gegeven, denk ik wel eens.

Gisteren stond in de Volkskrant een interview met de 92-jarige Benjamin Ferencz, die dus één jaar ouder is dan Demjanjuk. In 1947 was Ferencz openbare aanklager bij de Neurenberg-processen. Een hoge nazi die hij moest aanklagen, was Otto Rasch, die opdracht gaf om in de Oekraïne, bij het ravijn van Babi Jar, dertig duizend Joden en zigeuners standrechtelijk te executeren.

Ook Rasch lag in de rechtszaal op een brancard, want hij leed hij aan Parkinson. In het interview vertelt Ferencz dat hij even overwogen heeft Rasch een kogel door het hoofd te schieten. Dat was diens verdiende loon geweest. Maar Ferencz deed het niet, omdat hij dan zelf voor moord was aangeklaagd én veroordeeld. En ook dat zou volkomen verdiend zijn geweest.

Ferencz werd trouwens niet geïnterviewd om Neurenberg te herdenken of om over Demjanjuk te spreken, maar omdat hij over de liquidatie van Osama Bin Laden een ingezonden brief heeft gepubliceerd in The New York Times.

In deze brief vraagt Ferencz zich af of de liquidatie van de terroristenleider voortkwam uit zelfverdediging, bijvoorbeeld omdat de Amerikaanse manschappen op gewapende tegenstand stuitten van Bin Laden en zijn getrouwen. Of was het een handeling met voorbedachten rade, waarbij een ongewapende Bin Laden – nog voordat hij zich kon overgeven – koelbloedig werd abgeknald, om een Duits woord te gebruiken. In dat laatste geval zou er sprake zijn van een standrechtelijke executie, wat ook in het militair recht als een schending wordt beschouwd.

Volgens Ferencz moet er duidelijkheid komen over wat er precies is gebeurd, maar de eerste signalen van tegensprekende woordvoerders zijn niet bemoedigd. Een presidentieel team heeft live naar de liquidatie gekeken. Beter op de hoogte kun je niet zijn, maar nu heeft de baas van de CIA verklaard dat de live-verbinding net was uitgevallen op het moment van het abknallen.

Nee maar!

Het lijkt het Nederlandse leger wel, waar een fotorolletje ook altijd overbelicht is. Of de AIVD, waar de tape leeg blijkt, juist als de Hofstadgroep over Theo van Gogh begint te praten.

Heeft het Pentagon ineens de Hollandse ziekte gekregen?

Het dumpen van Osama’s lijk in zee, mag in overeenstemming zijn met de islamitische wet, het is ook een adequate manier om een lastig proces te vermijden.

Als Obama met Osama heeft laten doen, wat Ferencz jegens Otto Rasch naliet, dan zou een herverkiezing van de Amerikaanse president volkomen onverdiend zijn.

Buitenhof, 8 mei 2011

Geert Wilders: een zwaarlijvig proces

Al drie jaar is men in de weer met de vervolging van Geert Wilders, voor discriminatie en haat zaaien, en inmiddels is het proces in zo’n bespottelijke vertoning ontaard dat wij ons moeten afvragen wat er is misgegaan.

Zwaarlijvige mannen, aan wie je kunt zien dat zij overvloedig plegen te tafelen, zijn al maanden voor de rechtbank aan het bakkeleien over een of ander etentje. Zij moeten toeterzat zijn geweest, want over het gebeurde spreken zij elkaar voortdurend tegen. Voor zover ik het begrijp, had de ene disgenoot iets onoorbaars in zijn binnenzak dat hij aan een andere disgenoot had willen geven, maar dat die andere disgenoot nooit had mogen aannemen.

Of zoiets.

Het proces-Wilders verloopt beslist niet onder een gelukkig gesternte. In 2008 weigerde het Openbaar Ministerie tot vervolging over te gaan en moest het Hof eraan te pas komen om klachten van allerhande politiek-maatschappelijke groepjes te honoreren. Uit de argumentatie viel op te maken dat het Hof meer voor ogen had dan alleen een toetsing van de wet, maar dat men ook een dam wilde opwerpen tegen de groeiende intolerantie en de vergroving van het politieke debat.

Direct bij het begin van het proces werd duidelijk wat men zichzelf had aangedaan. Het Openbaar Ministerie was niet van mening veranderd en vroeg om vrijspraak. En de klagers lieten zich vertegenwoordigen door warhoofdige advocaten en andere halve garen, die nauwelijks uit hun woorden kwamen. Zij waren geen partij voor de advocaat van Wilders, die de media handig bespeelde. Daarbij wekte hij voortdurend de indruk een gewiekste advocaat te zijn, maar in feite heeft hij niets anders gedaan dan de rechtsgang te vertragen met allerlei details en onbenulligheden.

Ik wil graag aannemen dat Bram Moszkowicz prima Holleeder kan verdedigen, hoewel hem ook dat niet helemaal is gelukt, maar pleiten in een zaak waarbij het gaat om fundamentele kwesties als de vrijheid van meningsuiting en discriminatie, is iets anders. Zo lijkt al dat geleuter over etentjes, plus het voortdurend wraken van rechters, een poging om vooral niet aan de inhoud toe te komen. Je zou bijna denken dat alle mist een gebrek aan werkelijke kennis moet verhullen.

Zelf zou ik bijvoorbeeld uitgelegd willen krijgen waarom Geert Wilders de Koran niet met Mein Kampf mag vergelijken, terwijl Winston Churchill en Oriana Fallaci dat wel hebben gedaan, zonder dat er een haan naar heeft gekraaid. Zo schrijft Fallaci dat de Koran “de Mein Kampf is van een godsdienst die geen ander doel heeft dan het elimineren van anderen”. En in een boek, waarvoor hem later de Nobelprijs voor de literatuur is toegekend, noemt Churchill Mein Kampf de nieuwe Koran, vanwege de mixture van “geloof en oorlog” die het boek zou uitdragen. “Volkomen geobsedeerd door de eigen boodschap”, schrijft Churchill erbij.

Niet dat ik geloof dat je over de smadelijkheid van dit soort vergelijkingen dwingende uitspraken kunt doen, maar goede aanklagers en advocaten zouden ernaar moeten snakken om elkaar vliegen af te vangen over de echte zaken.

Helaas zal het er niet meer van komen, want het proces is helemaal in de soep gelopen. Mee stoppen, dat zou het beste zijn. De juridische wonden likken en vooral niet opnieuw beginnen.

Buitenhof, 17 april 2011

Wie is toch die Paul?

Een bekend gezegde luidt dat in een oorlog de waarheid als eerste sneuvelt. De legendarische journalist I.F. Stone heeft dat nog kernachtiger verwoord, toen hij opmerkte: “In oorlogstijd bestaat elke regering uit leugenaars en moet je niets geloven van wat zij zegt”.

Met deze observatie in het achterhoofd volg ik met belangstelling de oorlog in Libië en vooral de strapatsen van onze ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken, respectievelijk Hans Hillen en Uri Rosenthal.

Ons land is op een onaangename manier bij die oorlog betrokken geraakt door de mislukte evacuatie van een werknemer van Haskoning, een Nederlands bedrijf dat jaren lang meehielp aan de bouw van container terminals en oliehavens in Libië. Kind aan huis dus bij dictator Khadaffi.

Waarom ging het mis daar op het Libische strand? Wie was die man die zo nodig moest worden gerepatrieerd? En waarom treedt hij niet naar voren? Is de operatie verraden en door wie? Had prinses Mabel er echt iets mee te maken? Dat soort Kamervragen en nog veel meer, 124 in het totaal, zijn aan minister Hillen gesteld.

Uit de eerste commentaren maak ik op dat er talloze gaten, raadselachtigheden en tegenstrijdigheden in de antwoorden zitten. Het beste wat je ervan kunt zeggen, is dat de minister misschien niet probeert te liegen, maar dat hij zeker ook niet probeert de waarheid te spreken. Zelf ben ik geneigd niets voor waar aan te nemen van wat ons van overheidswege en door Haskoning wordt verteld.

Zo vermoed ik dat die vent die men van het Libische strand wilde halen helemaal geen Paul heet, zoals de baas van Haskoning ons wil laten geloven. Misschien heet hij wel Kees, of Lucas of Winston. In elk geval blijft Paul liever anoniem en zal hij ook niet naar de Tweede Kamer komen om opheldering te geven.

Vanwege die weigering wil ik mij nu persoonlijk richten tot Paul, Lucas, Winston, of hoe hij ook moge heten.

Luister beste Paul,

Nederlandse militairen hebben jou willen redden met gevaar voor eigen leven. Zij hebben dat gedaan met overheidsgeld, dus van mijn belastingcenten. Ze hebben van mijn belastingcenten iemand willen redden, die zelf dacht een flinke duit te kunnen verdienen aan het moordenaarsregiem van Khadaffi. En nou wil jij, beste Paul, niet eens een uurtje voor het parlement uittrekken om tekst en uitleg te geven.

Ben je nou helemaal belazerd, beste Paul, Lucas, Winston, of hoe je ook moge heten. Als je inderdaad zo’n dood gewone werknemer bent, die niets te verbergen heeft, en die tegen een modaal inkomentje voor Khadaffi alleen maar een onnozele kade heeft aangelegd – zoals wij moeten geloven – dan is er helemaal geen reden om geheimzinnig te doen.

Beste Paul, ga jij even op het dak zitten. Of liever in een helikopter. Want als jij weigert naar de Kamer te komen, mag je wat mij betreft en van mijn belangcenten, morgen worden teruggezet op het Libische strand.

Trouwens, in het geval van een blijvende weigering zou ik de Tweede Kamer willen verzoeken een parlementaire enquête te beginnen, want dan is Paul, Kees, Lucas, Winston of hoe hij ook moge heten wel degelijk verplicht zich te laten verhoren.

Onder ede, opdat de waarheid ook niet als laatste sneuvelt.

Buitenhof, 27 maart 2011

Tussen Tamoil en Haskoning

Dat Khadaffi  in Libië een verwerpelijk regiem heeft gevoerd, daarover is iedereen het wel eens. Zelfs landen als Italië, die goede zaken hebben gedaan met de Libische dictator, zeggen de val van Khadaffi toe te juichen.

Erg consistent is de houding van Europa nooit geweest. Onlangs werd in Repubblica beschreven hoe Italiaanse parlementariërs zich bij de ingang van de Europese Raad opstellen om nog even een goed woordje voor Khadaffi te doen. Maar daarna stemmen diezelfde Italianen voor resoluties, waarin Khadaffi wordt veroordeeld.

Hoogstaand moreel gedrag alleen voor de bühne. Volgens de krant is het trouwens precies zo gegaan met Moebarak, Loekasjenko en met andere alleenheersers.

Maar laten wij onszelf geen mietje noemen.

Khadaffi mag een halvegare gek zijn, een terrorist die vliegtuigen laat op te blazen, zijn Libië is vanwege de olie altijd een aantrekkelijke handelspartner geweest. Niet alleen voor Rusland, dat enorme hoeveelheden wapens exporteert, maar ook voor de westerse democratieën.

Europese landen als Engeland, Frankrijk en Duitsland zetten miljarden om in Libië, terwijl het voormalige gidsland Nederland evenmin scrupules had om met Khadaffi zaken te doen. In Ridderkerk, geboorteplaats van Dirk-Jan Spruyt en woonplaats van Lee Towers, is in een onopvallend  gebouw het kantoor gevestigd van Tamoil – het oliebedrijf van Khadaffi en zijn zonen. Miljarden gaan er om.

Tamoil heeft alleen al in Nederland 160 benzinestations, maar heeft u wel eens gedacht: “Hé, Tamoil, ik rijd nog even door”.

Tegen die achtergrond voelt het hypocriet dat pas over een wapenembargo werd gesproken, en over het bevriezen van tegoeden, toen het slecht voor Khadaffi leek af te lopen. Ik ben benieuwd of de miljarden in de ijskast blijven, als Khadaffi onverhoopt weet te overleven.

Tegen die achtergrond moet je de mislukte reddingsoperatie beschouwen, waarbij Nederlandse militairen op het Libische strand gevangen zijn genomen. De operatie zou nodig zijn geweest, omdat een werknemer van het Nederlandse ingenieursbureau Royal Haskoning met spoed moest worden geëvacueerd.

Volgens zijn eigen website is de Koninklijke Haskoning al meer dan 25 jaar actief in Libië. In die tijd moeten ze gewheeld en gedeald hebben met Khadaffi, dat kan niet anders. De werknemers van Haskoning moeten ook precies geweten in wat voor soort land zij waren gedetacheerd. Een baan in zulke landen betaalt uitstekend en dan ben je natuurlijk snel bereid enige principes opzij te zetten.

Volgens de eigen website verricht Haskoning momenteel in Libië werkzaamheden aan een beschadigde golfbreker, een kademuur, een container terminal en een oliehaven. Allemaal projecten, die genoeg gevoelige informatie kunnen bevatten. Wie er kennis van draagt, kan in een oorlogssituatie gemakkelijk worden aangezien voor een spion, zeker als je er opeens met een buitenlandse helikopter vandoor wilt gaan. Op dit punt past geen geklaag.

Volgens Haskoning is het “een continu proces van toetsen en verantwoorden” of je in een land moet blijven. Mooie woorden, maar helaas kan het bedrijf nu even geen verdere mededelingen doen.

De frase is weer voorbijgekomen dat “met de kennis van nu” de operatie beter achterwege had kunnen blijven. Nutteloos sneuvelen Nederlandse soldaten in Afghanistan. Onlangs verkeek een Nederlandse minister zich erop dat mevrouw Bahrami toch in Iran werd geëxecuteerd.

Regeren is met de kennis van toen beslissingen nemen die je met de kennis van nu niet hoeft te betreuren.

Buitenhof, 6 maart 2011.

De peripatetische school

Aristoteles hield ervan wandelend met zijn leerlingen te filosoferen op de galerij van Athene, de peripatos, en vandaar dat wordt gesproken over de peripatetische school.

Deze week kreeg zijn voorbeeld navolging. Een paar rabbijnen, een bisschop, een dominee en een imam maakten een interreligieuze wandeling door Amsterdam-West, ten einde een dialoog op te zetten over de begrippen tolerantie en saamhorigheid. Op die manier wilden ook zij een voorbeeld geven.

Misschien was het gezelschap – in navolging van Aristoteles – juist over de deugd aan het spreken, toen plotseling een lokale jongeling opdook. In plaats van zich deemoedig onder de geestelijken te voegen, bracht de jongen de Hitlergroep en riep: “Hé, kankerjoden!”.

Waarop de imam verklaarde dat de lokale jongeling dit zeker niet had gedaan als hij op een islamitische school had gezeten, een uitspraak waar ik zo mijn eigen gedachten over heb.

Nadat foto’s waren gemaakt en handen geschud, wat mocht omdat het louter mannen waren, keerde ieder terug naar zijn eigen God. Een daad was gesteld.

Een geestelijke weet hoe je moet leven, maar zelf hij ook kan niet alles weten.

Neem kardinaal Simonis, die over kindermisbruik binnen de kerk verklaarde: “Wir haben es nicht gewusst”. Toen Simonis onlangs voor een rechtbank moest getuigen, herhaalde hij dat opnieuw. Vaag had hij misschien iets gehoord, maar verder kon hij verzekeren dat kuisheid door de kerk hoog in het vaandel wordt gedragen.

Intussen blijkt dat de kardinaal wel degelijk iets heeft gewusst, ongeveer zoals de Duitsers toen zij aan het eind van de oorlog zagen, hoe hun steden werden platgebombardeerd, ook vagelijk geweten moeten hebben dat er misschien iets raars aan de hand was. Simonis heeft niet alleen het misbruik onder de kardinaalsbonnet gehouden – dat is zo’n rode alpinopet, maar dan zonder een pompoen erop – hij heeft de betreffende pater ook in het geheim een nieuwe parochie gegeven. Met alle gevolgen van dien.

|Simonis wordt in mei tachtig. Kun je zo’n man nog aanklagen? Kun je de roomse kerk tot een criminele organisatie laten verklaren, zoals advocaat Jan Boone wil? Kun je schadeclaims opleggen voor verjaarde vergrijpen?

Mijn zegen heeft het, al moet ook de rol worden bekeken van het Openbaar Ministerie, dat destijds alles op zijn beloop liet, omdat het instituut belangrijker werd geacht dan de slachtoffers.

De belangrijkste les is weer dat wij voorzichtig moeten zijn met ons vertrouwen in hoogwaardigheidsbekleders en andere autoriteiten. Van hun voorbeeldfunctie komt meestal niets terecht.

Neem Joseph Ratzinger. Die heeft zich al in 1970 als orgaandonor opgegeven, maar onlangs maakte het Vaticaan bekend dat zulks niet meer geldt, sinds Ratzinger paus is geworden. Het lichaam van de paus moet na zijn dood – en ik citeer – “heel bewaard blijven, met het oog op vereringen in de toekomst”.

Op het begrip “heel” bij een lijk valt veel af te dingen, maar opmerkelijker is het dat de kerk het pleziertje van de pelgrims die straks langs de kist trekken kennelijk belangrijker vindt dan het leven van een mens dat door een orgaan gered had kunnen worden.

Egoïsme versus Altruïsme.

En ga nou niet zeggen dat de paus een oude man is, wiens organen waardeloos zijn. Net als de kerk zelf heb ik het over een principekwestie. En zo wandelen wij voort.

Buitenhof, 13 februari 2011

Hoe zit het met die topambtenaar Pieter de Gooijer?

Onlangs gaf Wouter Bos een interview aan NRC/Handelsblad, waarin hij verklaarde eindelijk rust te hebben na zijn hectische tijd als partijleider en minister. Zelfs een uitnodiging van Sterren dansen op het ijs had hij aan zich voorbij laten gaan. Jammer, want het was niet zonder symboliek geweest als Bos een paar mooie pirouettes had gedraaid.

Ook een uitnodiging van De Wereld Draait Door om commentaar te geven op Wikileaks sloeg Bos af. Alleen aan het programma Voetbal Inside had hij meegedaan, omdat hij het wel aandurfde over Wesley en Yolante te praten, zonder de bijgedachte: “Ziet Job, dat anders?”.

Naar Buitenhof wilde Bos eventueel ook komen, zo zei hij in dat interview, maar dan moest het wel gaan over zijn nieuwe passie: de zorg. Fijn om te horen, maar urgenter lijkt het dat Bos – voor zover dat in zijn vermogen ligt – helderheid verschaft in een kwestie die naar boven is gekomen door Wikileaks.

Volgens Wikileaks-cables zou de Nederlandse topambtenaar Pieter de Gooijer  destijds de Amerikanen hebben uitgenodigd minister Bos onder de druk te zetten, om zo een verlenging van de missie in Afghanistan af te dwingen. Bos zou dus gepiepeld zijn door een zelfstandig opererende ambtenaar. Of nog erger: Bos zou gepiepeld zijn door zijn toenmalige collega van Buitenlandse Zaken, Maxime Verhagen, onder wie De Gooijer als directeur-generaal Politieke Zaken resulteerde.

Dat gebeurde allemaal in 2009. Daarna viel het kabinet over dezelfde missie naar Afghanistan en kregen wij een nieuw kabinet, waarin Verhagen verrassend op Economische Zaken, Landbouw en Innovatie terecht was gekomen. Buitenlandse Zaken had hij aan Uri Rosenthal overgedaan.

Maar hoe zit het nou met die topambtenaar Pieter de Gooijer?

Niet minister Verhagen, die er met zijn neus bovenop had gestaan, maar zijn opvolger Rosenthal kreeg de zaak op zijn bord en hij verklaarde dat de topambtenaar beslist niet had opgeroepen om Bos onder druk te zetten. Het verslag dat Wikileaks had geopenbaard, was – en ik citeer – “geheel voor rekening van de Amerikanen”.

Er zijn nu drie mogelijkheden.

De eerste mogelijkheid is dat ze er bij Wikileaks maar een potje van hebben gemaakt, maar dat lijkt erg onwaarschijnlijk. Tot dusver zijn de Wikileaks-documenten opmerkelijk authentiek en betrouwbaar gebleken.

De tweede mogelijkheid is dat de Amerikanen de opmerkingen van De Gooijer verkeerd hebben begrepen. Ook dat lijkt onwaarschijnlijk, want uit Wikileaks komen de Amerikaanse diplomaten naar voren als goed geïnformeerd en scherp analyserend. Bovendien was bij dat bewuste gesprek de Amerikaanse NAVO-ambassadeur Ivo Daalder aanwezig en die spreekt uitstekend Nederlands. Nederlands is zelfs zijn geboortetaal.

Blijft dus over, en ik durf het bijna niet te zeggen, dat minister Rosenthal een beetje…tja…ahum…de onwaarheid spreekt…of…ahum… jokt, of misschien gewoon staat te liegen.

Tenzij er natuurlijk iets is gebeurd waarvan wij totaal geen weet hebben.

Kortom: zorg is een mooi onderwerp, maar wat heeft Wouter Bos destijds  gemerkt van de druk die op hem werd uitgeoefend? En welke rol speelde Verhagen daarin?

Ook zou ik graag topambtenaar Pieter de Gooijer geïnterviewd zien, maar laat die nou net vorige week zijn bevorderd tot Permanent Vertegenwoordiger bij de Europese Unie in Brussel. Wedden dat hij in zijn nieuwe functie niets mag zeggen over zijn oude functie.

Politieke verantwoordelijkheid is als paling in een emmer vol groene zeep en snot.

Leve Wikileaks!

Buitenhof, 22 januari

The White Man’s Burden

In 2011 zal het tien jaar geleden zijn dat de Verenigde Staten en hun bondgenoten in Afghanistan de oorlog tegen het terrorisme begonnen zijn. Een kroonjaar voor een oorlog, die volgens veel deskundigen niet te winnen is.

Bij iedere gesneuvelde soldaat vraag ik mij af wat de Nederlandse troepen in de Afghaanse woestenij aan het doen zijn.

Waarom vechten wij daar eigenlijk?

Wij steunen president Karzai, zo veel is duidelijk. Maar daarmee steunen wij ook een regiem dat in alle opzichten corrupt is. Van eerlijke democratische verkiezingen is onder Karzai nooit sprake geweest. Elke gang naar de stembus eindigde in een aanfluiting. Tevens heeft de familie Karzai naar hartenlust gewerkt aan zelfverrijking. In Dubai staat voor Karzai meer dan honderd miljoen dollar op de bank. ISAF-vliegtuigen van de NAVO halen en brengen regelmatig porties geld op. Een paar keer per jaar krijgt de Afghaanse president ook douceurtje van uit Iran, in de vorm van een koffer, die tot aan de rand gevuld is. Soms zit er wel 750.000 dollar in.

Verder openbaarde The New York Times dat Ahmed, de jongere broer van Karzai, een dikke Afghaanse boterham verdient in de drugshandel, die wij juist proberen te bestrijden.

Ooit dichtte Joseph Kipling over “The White Man’s Burden”, de last van de blanke mens, die de opdracht heeft andere volken te beheersen en op te voeden. Maar willen de Afghanen wel in onze geest worden opgevoed?

Met wat wij goedwillende Nederlanders “een opbouwmissie” noemen, moet in Afghanistan niet alleen welvaart worden gebracht, maar bijvoorbeeld ook de vrijheid van meningsuiting. Maar misschien herinnert u zich nog het lot van Sayed Parwez Kambakhsh, de Afghaanse student die kritisch had geschreven over de krijgsheren in zijn land? Hij werd veroordeeld tot de doodstraf, zogenaamd omdat hij de profeet had beledigd.

Niet de Taliban sprak die de doodstraf uit, maar de rechters van het Karzai-regiem. Tenslotte mocht Sayed Perwez blij zijn met de internationale aandacht, want anders hadden ze hem gewoon opgehangen.

Wat wij daar ook graag willen brengen, is de gelijkheid van man en vrouw. Jammer alleen dat president Karzai onlangs een wet heeft ondertekend, die het vrouwen verbiedt zich te onttrekken aan seks met hun echtgenoot. Wat wij als verkrachting binnen het huwelijk bestempelen, wordt in deze wet opgevat als een ongeoorloofde opstandigheid van de vrouw. En dan heb ik nog niet over het artikel, volgens welke de vrouw haar man toestemming moet vragen voor een bezoek aan de huisarts.

Een fijne wet dus, bekrachtigd door onze man in Afghanistan, Hamid Karzai, iemand die straks als het luchtkasteel is ingestort uitstekend voor zichzelf en zijn familie heeft gezorgd.

Geef toe: het heeft weinig zin daar uit idealistische overwegingen heen te gaan.

Geef ook toe: militaire vorderingen worden er nauwelijks gemaakt. Rest slechts de overweging dat wij de Verenigde Staten niet voor het hoofd willen stoten. Onze Atlantische vriendschap, onze Atlantische afhankelijkheid, is heus wel 545 politietrainers waard.

545 sitting ducks, die alleen mogen terugschieten als ze worden aangevallen. Een aantal van hen zal niet terugkeren.

Arme kerels, geofferd voor The White Man’s Burden.

En dat, terwijl de Verenigde Staten voor het eerste een zwarte president hebben.

Het dier en de Kerst

In NRC Handelsblad las ik een interview met de sterrenkok Mohamed El Harouchi. Hij probeert een goede moslim te zijn,wat betekent dat hij geen alcohol drinkt en geen varkensvlees eet. Wel is hij bekend om zijn verrukkelijke yoghurt met gerookte paling en vlierbloesemsorbet.

Hé, laat ik nou altijd gedacht hebben dat paling volgens de Thora en Koran ongeschubde vis is en dat moslims en Joden die niet mogen eten.

Wat ik er beslist niet mee wil zeggen dat Mohamed El Harouchi er verkeerd aan doet om bepaalde regels niet na te leven. Ieder mens heeft het recht inconsequent te zijn, zo lang zijn hypocrisie anderen niet benadeelt of ongelukkig maakt.

In de ene cultuur is het varken onrein, maar de Chinezen zijn ze er juist dol op. Voor de Hindoes is de koe heilig, terwijl veel christenen een mooie entrecote niet zullen versmaden.

Wat ik er wel mee wil zeggen is dat mensen hun eigen geloof maken met eigen voorschriften en geboden. Hoe mondiger de burger hoe minder er wordt geluisterd naar pausen, imams en andere hoogwaardigheidsbekleders die beweren een direct lijntje te hebben met het Hogere.

In deze feestdagen is een speciale rol weggelegd voor het dier, dat het ongeluk heeft te worden geofferd. Koeien, lammeren, varkens, vissen worden de keel door gesneden of op een andere manier gedood. Het is dat ze daarna als voedsel dienen, want anders zou er helemaal geen morele rechtvaardiging zijn voor de massale slachtingen van dieren.
Van indianen die een beer moesten schieten, is bekend dat zij het dier eerst uitgebreid excuses maakten, maar een dergelijke beleefdheid is onze eetcultuur ver te zoeken. Net als het voetbal, de auto en de telefoon is het vlees gedemocratiseerd en heeft de kiloknaller ervoor gezorgd dat het biefstukje voor iedereen bereikbaar is. Dat neemt echter niet weg dat de bio-industrie een grote schandvlek is op onze beschaving.

Een van de eerste daden van het Kabinet-Rutte was de installatie van een squadron, bestaande uit vijfhonderd Animal Cops , dat uitvliegend over Nederland, het dierenleed zou bestrijden. Voorvechter van deze dierenpolitie is de PVV’er Dion Graus, die met tranen in zijn ogen kan vertellen over een poesje dat uit het raam was gevallen, of over een mishandelde zwerfhond. Inderdaad, betreurenswaardige zaken die om actie vragen, maar die niet de kern raken.
Deze week werd in de Tweede Kamer een voorstel ingebracht om een einde te maken aan de intensieve veehouderij met haar beschamend kleine hokken en kiponterende legbatterijen.

Een belangrijke zaak. Maar hoe stemde nu die meneer Dion Graus, die anders altijd zo’n grote heeft?

Hij stemde tegen de wet!

En dat terwijl dat het voorstel ook nog eens in lijn was met het partijprogramma van zijn eigen PVV. Maar ja, het minderheidskabinet moest worden gedoogd en dan moet je in de politiek wel eens een veer laten.

Wat leren wij hier nu uit?

Ten eerste dat de PVV, zoals premier Rutte al vaststelde, een volstrekt normale partij is geworden, die het ene belooft en gewoon het andere doet.

En ten tweede dat de ene hypocrisie de andere nog niet is.

En verder wens ik u een gezegend kerstdiner met paling en vlierbloesemsorbet, of met een biologisch varkenshaasje.

Buitenhof, 19 december 2010

Opstelten een King Kong in optima forma

J. B.Charles, die leefde van 1910 tot 1983, is een schrijver die niet meer gelezen wordt, maar die na de oorlog luid op de trom sloeg. Charles was zijn verzetsnaam, hij heette eigenlijk Willem Nagel. Als schooljongen hield hij al van vuurwapens en in het verzet wilde hij zich nog wel eens trigger-happy gedragen. Hij was een liefhebber van de jacht. Een echte mannetjesputter, die ook na de bevrijding driftig doorging met het bestrijden van het fascisme.

Van professie was J.B. Charles een criminoloog. In die hoedanigheid zei hij over eigenrichting: “Een mens mag zijn bezit verdedigen. Als je het kunt en je durft het, dan mag je dat doen. Als iemand op het punt staat je auto te stelen, hij heeft de deur al opengebroken, dan mag je hem er uitslaan. Het is wat anders als iemand jou met de auto snijdt en bij het volgende wegrestaurant sla je hem in elkaar. Dat zou ik absoluut niet willen aanbevelen”.

Aan die woorden moest ik denken, toen ik gisteren het Volkskrant-interview las met Ivo Opstelten, de minister van Justitie en Veiligheid. “Als bij mij wordt ingebroken”, aldus de minister, “ga ik mijn bed uit en achter de boef aan. Je hoeft niet de held uit te hangen, maar ik laat niet de hele tent leeghalen. Ik vind dat je vrij ver mag gaan”.

Leerzaam.

In de eerste plaats weten wij nu dat Opstelten in een tent woont. Dat deed Napoleon ook graag, vandaar die al die veldtochten. Thuis hing hij zijn paleizen vol met draperieën, zodat het leek alsof je telkens een nieuwe tent binnenstapte.

In de tweede plaats weten wij nu dat Opstelten, net als Napoleon, voor de duivel en zijn ouwe moer niet bang is. Niks de andere wang toekeren, wat die christelijke slapjanussen van het CDA misschien zouden doen, maar – bham! –  d’r op af en een harde klap voor hun kanis.

Spijkerhard, dat is een geliefde uitdrukking van Opstelten.

Ik vind dat een schitterende houding, zeker als je bedenkt de minister al 66 jaar en in de AOW zit. Ik begrijp dat de minister zich fysiek bijzonder sterk voelt, maar ik probeerde mij voor te stellen hoe een inbreker de tent binnensluipt, terwijl Opstelten in zijn slaapzak zachtjes ligt te snurken. Stel je het puur hypothetische geval voor dat uitgerekend een paar met messen gewapende kutmarokkanen aan het inbreken zijn, van het type dat dit kabinet graag het land wil uitzetten.

Opa Opstelten wordt wakker van het gerommel. Snel doet hij snel zijn pantoffels aan en springt vanachter zijn tentzeil te voorschijn.

Wie het internet raadpleegt, vindt talloze gevallen waarbij juist ouderen het slachtoffer zijn geworden van geweld bij inbraak. Dit jaar zijn bijvoorbeeld in Almelo een 53-jarige man en 73-jarige vrouw vermoord, omdat zij in hun eigen huis een inbreker betrapten. De lijst van dat soort geweldsdelicten is eindeloos lang.

J. B. Charles was een mannetjesputter en de geweldige Ivo Opstelten is natuurlijk een King Kong in optima forma, maar ik raad u ernstig aan thuis eerst achter uw oor te krabben, alvorens u de boef in zijn nek springt.

U leeft maar één keer. Een nieuwe creditcard is zo aangevraagd en die hangklok kunt u heus wel missen.

Buitenhof, 21 november

Nederlandse schrijvers en hun geboorteland

Onder grote belangstelling is gisteren Harry Mulisch begraven. De plechtigheden werden integraal uitgezonden en veel mensen brachten een laatste groet aan de schrijver, toen hij per boot naar Zorgvliet werd vervoerd. En dan te bedenken dat Mulisch nooit een volksschrijver is geweest. Zelf zei hij dat hij een negatief charisma bezat, dat hem verhinderde werkelijk geliefd te worden bij het grote publiek.

De dood van Mulisch nodigt uit stil te staan bij de relatie van Nederland en zijn grote schrijvers. Willem Frederik Hermans liet Nederland achter zich en beleefde zijn gelukkigste jaren in Parijs en later in Brussel. Vandaar sprak hij geregeld zijn afkeer uit over zijn geboorteland. Vlak voor zijn dood werd hij naar een ziekenhuis in Utrecht gebracht, waar men niets meer voor hem kon doen. Zijn crematie werd slechts door drie familieleden bijgewoond en verliep zonder enig ceremonieel.

Ook Gerard Reve had een getroebleerde verhouding met Nederland. Lang heeft hij geprobeerd in het Engels te schrijven. Om aan Nederland te ontsnappen, reisde hij vaak naar zijn geheime landgoed in Frankrijk. Hij stierf in het Belgische Machelen aan de Leie, alwaar hij ook begraven werd. De plechtigheid werd bijgewoond door de Nederlandse staatssecretaris van Cultuur, maar die deed geen mond open.

Op de begrafenis van Mulisch was zelfs de minister aanwezig, die cultuur in haar portefeuille heeft, maar ook zij zweeg namens de Nederlandse staat. De minister-president schitterde eveneens door afwezigheid. Hij werkte thuis aan zijn lijstje van 17 hervormingen. Wel sprak de burgemeester van de hoofdstad. Hij herinnerde aan een uitspraak van Mulisch, die heeft gezegd dat hij zich wel Amsterdammer voelde, maar geen Nederlander. “Ik ben in Nederland geboren, maar Nederland is niet in mij geboren”, is zo’n typisch Mulisch aforisme.

Geen pantheon, geen standbeeld, geen monument voor de Grote Drie.

Wij gaan verder. Een schrijver die Nederland vooral ziet als een doorgangshuis, is Cees Nooteboom. Hij wijdde een roman aan ons land, waaruit vooral een constant gevoel van verbazing spreekt. Jan Wolkers woonde aan de rand van Nederland, op Tessel, opdat hij elk moment kon uitvaren. Rudy Kousbroek noemde Nederland “een boerenkafferland” en was het liefst teruggekeerd naar Indië. Hella Haasse heeft een groot deel van haar leven in Frankrijk gewoond en Jeroen Brouwers pleegt vanuit België ruzie te maken met Nederlandse hoogwaardigheidbekleders.

En Arnon Grunberg, de beste schrijver van de jonge generatie, heeft Nederland evenmin hoog zitten. Hij heeft zelfs een cordon sanitaire om ons land getrokken, zo liet hij weten aan het Vlaamse dagblad De Morgen. Kortom, voor Nederlandse schrijvers is Nederland een soort Ierland: een land om vandaan te emigreren.

Misschien is het Mulisch’ tragiek dat hij op de Leidsekade is blijven wonen. Tenslotte is Mulisch, de linkse zoon van immigranten, zelfs door Geert Wilders geprezen als “een groot schrijver, wiens dood een verlies is voor Nederland”. Geert zal wel gehoord hebben dat Mulisch ook in zijn laatste jaren vierkant achter Israel stond.

Voor de rouwstoet van Mulisch liep een soort zigeuner- of Roma-orkestje, dat Fellini-achtige muziek speelde. Inderdaad Nederland is een raar land. Een land dat de ernst niet begrijpt en waar je alleen maar om kunt lachen, om met Mulisch te spreken.

Buitenhof, 7 november 2010.

Dat ik sterfelijk ben, moet eerst bewezen worden

“Dat ik sterfelijk ben, moet eerst maar eens bewezen worden”, heeft Harry Mulisch eens gezegd. Gisteravond werd dat bewijs dan toch geleverd: op 83-jarige leeftijd is Harry Mulisch overleden. Zijn overlijdensbericht had al verschillende malen te onrechte had gecirculeerd, want ook in de dood bleek Mulisch telkens weer springlevend. Zelfs Christus is niet zo vaak uit de dood opgestaan als Harry Mulisch.

De laatste van de Grote Drie – Hermans, Reve en Mulisch – is nu overleden. Je zou kunnen zeggen dat de twintigste eeuw voor de Nederlandse literatuur is begonnen op 1 september 1921 met de geboorte van Willem Frederik Hermans en op 30 oktober 2010 is geëindigd met de dood van Harry Mulisch.

Harry Mulisch was een fenomeen, een schrijver die altijd weerstanden heeft opgeroepen. “Bestrijd het leed dat Harry Mulisch heet”, was lang het motto van het studentenblad Propria Cures. Maar niemand kan ontkennen dat hij een unieke persoonlijkheid was. Wat anderen voor arrogantie aanzagen, beschouwde hijzelf als een vorm van ironie.

De hóógste vorm van ironie.

In een van zijn romans kijkt de hoofdpersoon, die erg op Harry Mulisch lijkt, terug op zijn leven. En die hoofdpersoon zegt dan: “Ofschoon ik een grondige hekel had aan zelfingenomenheid, ontveins ik mij niet, dat ik vaak onder de indruk was als ik aan mijzelf dacht. Iemand als ik kwam niet alle dagen voor, om het zacht uit te drukken. Als ik aan andere mensen dacht, moest ik wel eens lachen”.

Niemand zal ook ontkennen dat ook het oeuvre van Mulisch uniek is. Er is geen Nederlandse schrijver, van wie er zo veel werk in het buitenland is vertaald. Hij had thuis alle vertalingen – en dat waren er tientallen – keurig op rij staan, zoals in de tijd dat hij nog rookte, ook zijn pijpen keurig in het gelid stonden. Als zoon van een nazievader en een Joodse moeder leefde hij in het bewogen tijdperk van de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolging. Het was juist daarom dat hij zo geordend werkte. Hij wist precies wat hij wilde. En hij wist ook precies wie en wat hij was. Hij zei eens: “Ik krijg wel eens brieven van mensen, die schrijven: ik wil schrijver worden. En dan weet ik het al, dat wordt niks. Want je bent een schrijver of je bent het niet. Je kunt geen schrijver worden”.

Dat Mulisch de Nobelprijs niet heeft gekregen, heeft misschien te maken met het feit dat hij zo enthousiast heeft geschreven over Fidel Castro. Later, toen de Cubaanse Revolutie op een dictatuur was opgelopen, zou Mulisch zeggen dat hij niet wilde spugen in de bron waaruit hij had gedronken. Dat bewees dat hij in elk geval een trouw mens was, in de eerste plaats natuurlijk aan zichzelf. Daar kun je smalend over doen, maar het is natuurlijk ook teken van talent.

Op lijstjes met irritante personen scoorde Mulisch altijd hoog, maar tegen het eind van zijn leven is hij op zijn eigen wijze toch nog bij volk en vaderland geliefd geworden, zodat wij nu in alle oprechtheid kunnen zeggen: Harry, totale onsterfelijkheid is niet gelukt, maar wij gaan je erg missen. En je boeken blijven bestaan.

Buitenhof, 31 oktober 2010

Eigen volk tweeds

In 1995 werd Hans Janmaat van de Centrumdemocraten veroordeeld voor leuzen, die hij en zijn aanhangers hadden geroepen tijdens een demonstratie in Zwolle. Voor de leuzen “Vol = vol” en  “Eigen volk eerst” kreeg Janmaat tweeduizend gulden boete, alsmede een gevangenisstraf van 35 dagen, waarvan vijftien voorwaardelijk. In hoger beroep liep de geldboete op tot 7500 gulden.

Achteraf is het raadselachtig waarom die leuzen zo aanstootgevend waren. Leeg is leeg. Een fiets is een fiets en a is a. In de logica heet zoiets een tautologie, een uitspraak waarin niets nieuws wordt beweerd.

Even banaal is: “Eigen volk eerst”.

Ja, wat dacht men dan? Eigen volk tweeds of derds?

Eigen volk eerst is de stelregel van iedere natie. Geen Nederlander zal het redelijk vinden om onze pensiongelden aan de Franse stakers geven, zodat die vanaf hun zestigste achter hun stokbroden kunnen zitten.

Ook in 1995 waren er tegendemonstraties. Er werd toen een bord meegedragen met daarop het woord: “Facsisten”. (spreek uit: faksisten). De s en de c omgedraaid, want eigen spelling eerst. Inmiddels betekent het woord fascist al even weinig als het woord racist heden ten dage.

De veroordeling van Janmaat wekt de indruk dat de rechterlijke macht destijds werd bewogen door een reddingsfantasie. Als de Nederlandse samenleving niet gered kon worden door politici, dan zouden de rechters pal staan. Ook bij de totstandkoming van het proces tegen Wilders moeten zulke motieven hebben meegespeeld.

Intussen zijn wij vijftien jaar verder en sindsdien is er veel gebeurd. Wat in 1995 nog een onbeduidende zaak was, is anno 2010 al opgeblazen tot “het proces van de eeuw”. In feite is het proces tegen Wilders niets anders dan een klucht.

Want ga maar na.

De verdachte is iemand die altijd het hoogste woord heeft gevoerd, maar die in de rechtszaal  ineens zwijgt. De aanklagers en hun advocaten zijn – een enkeling daar gelaten – zeloten en malloten. De rechters begaan de ene blunder na de andere en zijn met succes gewraakt. De verdediger zit elke avond in een talkshow, waar hij zorgt voor topamusement. De verdediger heeft ons zelfs een requisitoir beloofd van veertien uur, ongeveer de lengte van een redevoering van Fidel Castro in zijn beste dagen.

En tenslotte is er nog een raadsheer van het Hof, uitgerekend de man die de vervolging van Wilders entameerde, die naar een dinertje van notabelen is gegaan om daar een vorkje te prikken met een getuige die geen getuige mocht zijn en die daarover weer later op de site Hoeiboei een boos stukje heeft geschreven.

Frits van Egters, de hoofdpersoon uit De Avonden van Gerard van het Reve, gebruikte het als standaardgrap als hij ergens binnentrad: “Hoeboei, ik moet hier even zijn!”.

Mooi niet dus.

Kortom, het proces tegen Wilders hangt van bespottelijkheden aan elkaar. Alleen het Openbaar Ministerie heeft verstandig gehandeld door het eerst af te zien van vervolging en vervolgens, toen het proces toch werd doorgezet, vrijspraak te eisen.

De zaak alsnog seponeren zou natuurlijk het beste zijn, maar in het recht moeten procedures nu eenmaal tot het einde worden afgehandeld. Daarom zal over een half jaar de tweede akte worden opgevoerd. Wat voor de rechterlijke macht als een reddingsfantasie begon, dreigt zo te eindigen in een regelrechte nachtmerrie.

Hoeiboei.

Buitenhof, 24 oktober 2010

Self full filling prophecy

De socioloog Robert Merton was de ontdekker van de self full filling prophecy – de zelfbevestigende voorspelling. Dat verschijnsel treedt op wanneer een voorspelling, die op verkeerde veronderstellingen berust, dusdanig gedrag veroorzaakt dat de voorspelling alsnog uitkomt.

Klinkt ingewikkeld, maar is aan de hand van het kabinet-Rutte eenvoudig uit te leggen.

Informateur Ivo Opstelten heeft de Koningin en het Nederlandse volk proberen wijs te maken dat het nieuwe kabinet kan rekenen op een solide basis. Dat is duidelijk onwaar. Het kabinet-Rutte is een minderheidskabinet, waarvan één van de partijen ook nog eens intern wordt verscheurd. Om aan een meerderheid te geraken, moet dit kabinet zich laten gedogen door de PVV van Geert Wilders, die volgens de CDA-dissidenten juist moet worden ontmaskerd. Verder is de PVV de partij van drinker Hero Brinkman, vechtersbaas Marcel Hernandez, neusafhakker Martin Bosma en van dierenmalloot Dion Graus. En als die allemaal in het gareel zijn, komen ze uit op 76 zetels. Een meerderheid van precies één.

En dan heb ik nog niet eens over de Eerste Kamer, waar deze coalitie nog helemaal geen meerderheid heeft.

Je bent dus niet goed bij je hoofd als je zoiets solide noemt. Toch kan het kabinet-Rutte best vier jaar volmaken, om de reden dat de betrokken partijen ook wel weten hoe wankel hun coalitie is en elkaar – juist daarom – stevig zullen omklemmen. In dat geval wordt de voorspelling bevestigd.

En dan ministersposten. Zij die zich voor dit kabinet hebben ingezet, zijn beloond. Wat is het toch mooi om voor het landsbelang te werken, als je daarmee ook je eigen belang dient. Beloningen zijn gegaan naar de informateurs Uri Rosenthal en Ivo Opstelten. Naar CDA-onderhandelaar Henk Bleker, die liever bij zijn paarden bleef. Naar Piet-Hein Donner en Hans Hillen, die hebben gebeten naar iedere tegenstander van samenwerking met de PVV.

Gerd Leers wordt minister van Integratie. Maar nog geen jaar geleden moest hij als burgemeester van Maastricht opstappen, toen bleek dat hij zijn functie had misbruikt om zijn persoonlijke belangen veilig te stellen. Het mocht net geen corruptie heten, maar misschien kan de AIVD hem toch even screenen.

Opmerkelijk is de benoeming van Ben Knapen tot staatssecretaris. Ooit begonnen als hoofdredacteur, toen voor tonnen voorlichter bij Philips en daarna in de directie van uitgever PCM, waar zijn zwakke beslissingen het bedrijf zowat ten gronde hebben gericht. Hij kreeg een gouden handdruk van anderhalf miljoen euro. Een later verschenen rapport gaf  aan de falende bestuurders de aanbeveling om de bonussen te retourneren, maar Knapen hield de poen. Als Knapens benoeming symbolisch is voor dit kabinet, weten wij tenminste voor welke idealen het staat.

Voor: zoveel mogelijk je zakken vullen.

Dit is het kabinet van het korte geheugen. Werkgeversvoorzitter Bernhard Wientjes wilde Wilders vorig jaar nog aanpakken, omdat de film Fitna onze handelsbetrekkingen zou schaden. Nu vindt een blije Wientjes het regeerakkoord zelfs links. Erg grappig allemaal, maar het eerste staatshoofd heeft al afgezegd. De president van onze grote handelspartner Indonesië komt niet.

En waar is trouwens Frits Bolkestein? Een jaar geleden noemde hij Wilders “een blamage” en “de risee”. Altijd stond Il Commandante van de liberalen paraat om links inconsequenties te verwijten, maar nu blijft het stil.

Kortom, dit wordt een kabinet om je vingers bij af te likken, vooral voor columnisten.

Buitenhof, 10 oktober 2010.

Briljant politicus

Partijcongressen zijn vaak slaapverwekkende gebeurtenissen, maar het CDA-congres over het beoogde minderheidskabinet met gedoogsteun van Geert Wilders, heb ik zeven uur lang ademloos gevolgd. En dat terwijl ik al van te voren wist hoe het zou aflopen.

Je kunt veel van het CDA zeggen, maar één ding moet je de partij nageven: de interne democratie is springlevend. Daar kan de PVV, met dat ene lid, nog een puntje aan zuigen.

Laat ik beginnen mijn grote bewondering uit te spreken voor Maxime Verhagen. De partij was onder zijn voorganger gehalveerd, maar onder Verhagen zijn ze dubbel en dwars teruggekomen met een recordaantal ministersposten voor zo’n kleine partij.

Ook bleek Verhagen een onvervalst oratorisch talent. Indachtig de stelregel dat je de zaken persoonlijk moet maken, verwees hij in zijn rede precies op het juiste moment naar zijn vader. En omdat Verhagen ook nog een geweldige acteur bleek te zijn, kreeg hij precies op het juiste moment tranen in de ogen.

Maar bovenal betoonde Maxime Verhagen zich een briljant machtspoliticus, voor wie het congres volledig door de pomp ging. Let op mijn woorden: als het CDA straks nog maar één zetel overhoudt, zullen ze Verhagen handwringend vragen om minister-president te worden.

Knap werk dus, al blijft het sneu voor die mevrouw die op het congres vertelde dat zij lid van het CDA was geworden, omdat zij voor de verkiezingen van Maxime een tweet had gekregen, waarin hij haar verzekerde nooit te willen leven in een land waar Wilders aan de macht is.

Er waren vele memorabele momenten op dit congres, zoals het optreden van de 95-jarige oud-premier Piet de Jong en de ontboezeming van Hannie van Leeuwen. Maar het meest memorabele vond ik toch de korte verklaring van minister Hirsch Ballin. Dat uitgerekend iemand met de naam Hirsch Ballin al die christenen op hun verantwoordelijkheid moest wijzen, was iets waar ik kippenvel van kreeg.

Uiteraard gaf de grote meerderheid van het congres hem geen gelijk. Per slot doet het CDA zich soms voor als een beginselpartij, maar is het vooral een bestuurspartij. Het congres was een strijd tussen de oude en de nieuwe generatie. Tussen de mastodonten, olifanten en dinosaurussen die de beginselen van de partij wilden verdedigen en de jonge honden die staan te trappelen en hun carrière zien stagneren. Dit congres liet het opmerkelijke verschijnsel zien dat de ouderen principiëler en idealistischer zijn dan de jongeren. Precies het omgekeerde van de verhoudingen in de rebelse jaren zestig.

Verhagen heeft gewonnen, maar de prijs zou wel eens erg hoog kunnen zijn.

Tegelijk met het congres hield Wilders in Berlijn een anti-islam toespraak, waarin hij uithaalde naar Bondskanselier Angela Merkel, tevens het grote boegbeeld van de Duitse christendemocraten. Verhagen krijgt meteen veel uit te leggen aan de zusterpartij van onze oosterburen.

Tenslotte gingen de congresleden van het CDA uiteen in het vaste voornemen dat zij zich weliswaar laten gedogen door Wilders, maar dat zij hem tevens zullen bestrijden, zodra hij de minderheden op de korrel neemt. Zoiets wordt lastig: alsof je de morele vinger opheft tegen iemand, van wie je zojuist een flinke som geld hebt geleend. Dat kun je één, twee keer doen, maar er komt altijd een moment waarop moet worden afgerekend.

Buitenhof, 3 oktober 2010

Leidt katholicisme tot nazisme?

Het staatsbezoek van Paus Benedictus XVI aan het Verenigd Koninkrijk heeft veel stof doen opwaaien. Tegenstanders, onder wie de militante atheïst Richard Dawkins, wilden de paus laten arresteren. Dit verzoek vond geen gehoor, hoewel men ook in regeringskringen weinig enthousiast was over de komst van de kerkvader. Per slot is de Britse vorstin hoofd van de Anglicaanse kerk, die zich in 1534 van Rome heeft afgescheiden.

Er zit veel oud zeer bij de Britten en bijna was het nog misgegaan. Ambtenaren, die de paus wilden verblijden met een pakje condooms, konden net op tijd worden overplaatst.

Eenmaal aangekomen nam de paus wraak door in een toespraak een rechtstreeks verband te leggen tussen atheïsme en nazidom. Het atheïsme heeft het monster gebaard dat Adolf Hitler heet.

Boem! Die kon Richard Dawkins in zijn zak steken.

Direct daarna bakte Bill Donohue, voorzitter van de Catholic League, ze nog bruiner. Hij eiste excuses van alle atheïsten.

Excuses, niet alleen voor wat Hitler de wereld heeft aangedaan, maar ook voor wat Stalin daaraan heeft toegevoegd.

Boem!

In alle nederigheid wil ik daarbij een paar kleine opmerkingen maken:

1. Hitler is katholiek opgevoed en ook altijd katholiek gebleven.

2. Op enkele uitzonderingen na heeft de Duitse clerus warme betrekkingen onderhouden met het Derde Rijk.

3. Na de oorlog heeft het Vaticaan ervoor gezorgd dat verschillende nazimisdadigers naar Zuid-Amerika konden vluchten.

4. De paus zelf is lid geweest van de Hitler Jugend.

Er zit nòg een raar kantje aan die vermeende link tussen atheïsme en nazisme. Uiteraard zijn er gelovige Joden, maar onder Joden is atheïsme een normale zaak. Een doodnormale zaak, getuige het feit dat atheïstische Joden bij honderdduizenden in de gaskamers zijn omgebracht. Moeten zij postuum excuses aanbieden voor het nazisme, waarvan zijzelf het slachtoffer zijn geweest?

Volgens het Vaticaan is het atheïsme ook het kwaad achter de campagne, die de kerk van Rome voortdurend in het  beklaagdenbankje plaatst voor het massale kindermisbruik door haar priesters.

Stel u voor dat de kerk een multinational was geweest met veertigduizend vestigingen over de hele wereld en dat op vrijwel alle vestigingen kinderen waren misbruikt. Zou de topman van die multinational ceremonieel door de Britse vorstin worden ontvangen, om vervolgens zijn critici een lesje in moraal te mogen geven?

Ondenkbaar.

Die topman zou onmiddellijk in een gesticht zijn gestopt.

Toch wil ik positief besluiten. Ik wil namelijk een lans breken voor monseigneur Gijsen, die ervan wordt beschuldigd een leerling van Rolduc te hebben begluurd, terwijl die lag te masturberen. Dat is lang geleden gebeurd, aldus een mail, waarvan de verzender ook na maanden zoeken niet te achterhalen is.

Voorpaginagroot gebracht, maar eigenlijk niet eens berichtje voor pagina 23. Het is verschrikkelijk allemaal, maar wij hoeven nou ook weer niet alles te geloven.

Al dat uitgekreten kindermisbruik doet sterk denken aan de incesthausse van tien jaar geleden. Talloze vrouwen herinnerden zich toen ineens door hun vader te zijn misbruikt, wat soms helemaal niet het geval bleek te zijn. De herinnering leent zich nu eenmaal graag voor slachtofferschap en massapsychose doet de rest.

Ik bedoel maar: het enige dat telt, is de vraag of die masturberende jongen er geen ruggenmergverweking aan heeft overgehouden. Dat is namelijk zo erg dat je maar beter meteen atheïst kunt worden.

Buitenhof, 19 september 2010

Het geweten van Ab Klink

Gerard Reve heeft eens gezegd dat je in Nederland alleen maar succes kunt hebben als je duidelijk laat blijken dat je tobt met vraagstukken van morele, filosofische of religieuze aard. Worstelen met gewetensvragen is hier de wortel aller dingen en de schrijver die dat begrijpt, zal de kassa moeiteloos laten rinkelen.

Overdreven natuurlijk, maar dat wij Nederlanders een tobberig volkje zijn, bleek ook deze week toen CDA-onderhandelaar Ab Klink een brief schreef, waardoor in één klap een einde kwam aan de formatie van een rechts kabinet.

Het geweten wordt omschreven als een innerlijke stem, die ons vertelt wat goed is en wat kwaad. Dit keer had die instantie Klink ingefluisterd dat een rechts kabinet met gedoogsteun van Wilders een onbegaanbare weg was. Daarentegen had het geweten van de andere CDA-onderhandelaar, Maxime Verhagen, juist gefluisterd dat deze weg de goede was, zodat het Binnenhof het toneel werd van een clash der gewetens.

Van ouderwets Hollandse drama uit de tijd dat men zich nog afvroeg of de slang gesproken had. Ik bedoel maar: aan de vraag wat die slang eigenlijk heeft gezegd, komt men in tobberig Nederland nooit toe.

De  Amerikaan H.L. Mencken, oervader aller journalisten, heeft het geweten omschreven als “een schoonmoeder aan wier bezoek nooit een einde komt” en wij begrijpen nu ook waarom het formeren in Nederland altijd zo vreselijk lang moet duren. In Engeland waren ze er in een weekje mee klaar, in Nederland zijn wij na drie maanden weer terug bij af.

Cruciaal in de brief van Klink is de passage, waarin hij Wilders laat verklaren dat die bij de presentatie van een eventueel gedoogakkoord met een heel ander verhaal zal komen dan de VVD en het CDA. De coalitiepartners moeten, zo zou Wilders hebben gezegd, dan maar even de andere kant op kijken, want hun hoofden zullen rood kleuren.

Rood.

Van wat? Van verbazing? Van Woede? Van schaamte?

Door de andere onderhandelaars is min of meer ontkend dat Wilders dit heeft beweerd. Zij spraken van “een andere perceptie”. Dan kan zo zijn: maar iets is waar of iets is niet waar. Ab Klink, lid van een domineesfamilie, staat te liegen. Of Ab Klink, lid van een domineesfamilie,  staat niet te liegen. In dat laatste geval hebben de overige onderhandelaars inderdaad iets om rood van te worden. Deze clash der gewetens zou ik tot op de bodem uitgezocht willen zien.

Na de brief van Klink heeft Wilders de stekker uit de formatie getrokken. Begrijpelijk, want met drie dissidenten bij het CDA valt nauwelijks te regeren. Maar het is ook een tikje onbegrijpelijk, omdat Wilders van tevoren wist waar hij met het CDA aan toe was.

Met 76 zetels hadden de VVD, de PVV en het CDA gewoon een meerderheidskabinet kunnen vormen, maar dat mocht niet van het CDA, die geen PVV-ministers duldde en alleen gedoogsteun wilde accepteren. Je kunt dat hovaardig noemen van een partij die de helft van haar zetels verloor, maar dat neemt niet weg dat Wilders al vanaf het begin van de onderhandelingen wist dat hij voor het CDA een ongewenst kind was, dat ze liever meteen naar het weeshuis hadden gebracht.

En nu op naar de volgende poging. Misschien kunnen de politici eerst hun schoonmoeders naar huis sturen. Een geweten is een mooi ding, maar er moet ook geregeerd worden.

Buitenhof, 5 september 2010

De leiderschap & sardientjes

De laatste tijd wordt er veel gesproken over leiderschap en ik moet daarbij altijd denken aan dat experiment met die school vissen, een soort sardientjes. De onderzoekers namen uit die school een willekeurig exemplaar en sneden een bepaald stukje uit de hersenen. Vervolgens bleek dat het gemutileerde exemplaar zich gedroeg als de leider van de groep. Ging hij naar links, dan ging ook de school naar links. En ging hij naar rechts, dan ging ook de school naar rechts.

Dat zou er op kunnen duiden dat een leider niet een eigenschap meer, maar juist een eigenschap minder moet bezitten. Een leider moet het natuurlijke vermogen missen om te twijfelen of te aarzelen. Dat verklaart ook waarom leiderschap en kunde niet altijd samengaan en waarom ook leiders regelmatig verkeerde beslissingen nemen.

In de debatten met lijsttrekkers, allemaal potentiële leiders, vliegen de fouten je om de oren. Er wordt gehakkeld, versproken en cijfers vergeten. Hoe langer de campagne duurt, hoe groter ook de kans dat een lijsttrekker uit zijn rol valt en een andere lijsttrekker de waarheid zegt, terwijl er na de verkiezingen weer moet worden samengewerkt. Voor je het weet wil niemand meer met niemand regeren, en dan wordt het pas echt zorgelijk in onze coalitiedemocratie.

Hoe liggen momenteel de verhoudingen?

Het grootste breekpunt ligt bij het CDA en de PvdA. Die zijn uit elkaar gegaan en daardoor hebben wij nu verkiezingen. Het zou bespottelijk zijn, zeg maar gerust volksverlakkerij, wanneer die twee partijen na 9 juni weer gaan regeren. Dan was de hele campagne verspilde tijd, en wij zijn al honderd dagen het land in geweest. Bovendien weten wij nu wel dat die vechtcoalities van CDA en PvdA na twee jaar weer uit elkaar vallen.

Het wordt dus een coalitie óf met het CDA, óf met de PvdA. Omdat Balkenende de hypotheekrenteaftrek tot breekpunt heeft verklaard, valt heel links voor zijn partij af. Samenwerking met de VVD en PVV zou kunnen, maar de PVV heeft van de AOW een breekpunt gemaakt, wat weer voor de VVD onacceptabel is.

Verder wil de PvdA niet met de PVV en vice versa. Vanwege dezelfde hypotheekrenteaftrek wil D’66 weer niet met het CDA en vermoedelijk ook niet met de VVD. Eigenlijk wil links niet met rechts, maar onderling zijn links en rechts weer verdeeld. De VVD zou liever ook niet met de PVV willen en de PvdA niet met de SP, want dat zijn electoraal elkaars directe concurrenten.

Kortom: het is om gek van te worden. Hoewel dat Hollandse coalitiegekeutel op de vierkante centimeter natuurlijk ook zijn charmes heeft.

Nu het CDA geïsoleerd staat, zie ik als enige reële mogelijkheid een coalitie waar zowel de VVD als de PvdA inzit. Nieuw paars, met Rutte als premier en met Cohen als vicepremier op Justitie, wat het voordeel heeft dat Job ons niet meer de economie hoeft uit te leggen. Met de VVD voor het op orde brengen van de staatsfinanciën en de PvdA voor het sociale gezicht.

Maar dan hebben wij niet genoeg zetels. Er moeten nog een paar partijtjes bij, maar welke?

D’66? Groen Links? De Christen-Unie?

Het wordt nog heel wat passen en meten voordat Mark Rutte zijn sardientjes in het blik heeft.

Buitenhof, 30 mei 2010

Ik zet mijn euro’s op de dollar

Ik ken iemand die heeft gewerkt bij een Europese organisatie, waarvan de aangesloten landen televisieprogramma’s produceren die zij aan elkaar proberen te verkopen.

Degene die ik ken coördineerde de onderlinge verkoop en reisde daarvoor langs verschillende Europese landen. Daarbij kwam degene ook regelmatig in Griekenland.

In Athene gebeurde altijd het volgende.

Degene werd in een vijfsterren hotel ondergebracht. Daar werd meegedeeld dat de Griekse inzending, ondanks alle gemaakte afspraken, niet klaar was. Wel werd een aardig zakcentje in het vooruitzicht gesteld als dat Griekse programma – dat dus nog helemaal nog niet bestond – alvast naar verschillende Europese landen kon worden verkocht..

Het viel degene die ik ken op dat hoe zuidelijker je in Europa komt, hoe normaler dit soort praktijken zijn.

Meer noordelijke landen zijn geneigd van corruptie te spreken, de meer zuidelijke landen noemen het graag: een andere mentaliteit. ClubMed-landen worden die zuidelijke staten ook wel genoemd, naar die zonovergoten resorts waar de toeristen uit noordelijke landen heengaan als ze eens helemaal niets willen doen, behalve zich vol te vreten en aan het zwembad te liggen.

Overigens komt het personeel van ClubMed weer uit de noordelijke landen, want daar weten ze wat hard werken is.

De afgelopen week is er veel te doen geweest over het krediet van 110 miljard dat de negen miljoen Grieken van de Europese gemeenschap hebben gekregen. De Grieken zelf werden bijzonder boos, waarbij het niet duidelijk werd of ze 110 miljard te veel of te weinig vonden. In elk geval gooiden ze een bom naar binnen bij een bank, waarbij drie doden vielen. Nu kun je van banken alles zeggen, maar dat de euro ook in Griekenland moest worden ingevoerd, daarover zijn de banken nooit enthousiast geweest.

Ondertussen zakten de beurzen als een bikinibroekje op een Grieks naaktstrand en kwamen in Brussel de Europese regeringsleiders bijeen om de nieuwe crisis te bespreken. Er komt een stabiliteitsfonds, dat zal worden aangesproken als nog meer zuidelijke landen in problemen komen.

Maar zal het helpen?

Hoe zwaar de voorwaarden van de Europese Commissie en het IMF ook zijn, een mentaliteit verander je niet in één dag. Daar gaan generaties overheen. Het heeft ook weinig zin de calvinistische zending naar Zorba de Griek te sturen ten einde hem tot zuinigheid en spaarzaamheid te bewegen. Derhalve moeten wij er ernstig rekening mee houden dat wij de 4.8 miljard euro die Nederland bijdraagt – of een groot deel daarvan – gewoon kwijt zijn. Hoe overtuigend minister De Jager ons ook voorspiegelt, dat wij rentewoekeraars aan die lening dik gaan verdienen.

Per Nederlander gaat het om 300 euro en voor een gemiddeld gezin met twee kinderen komt het neer op 1200 euro. Omgerekend zijn dat 2640 harde Nederlandse guldens. Die mag u aan de Grieken betalen, omdat u altijd zuinig en oppassend heeft geleefd.

Kortom, de Griekse reder Aristoteles Onassis had volkomen gelijk toen hij – op zijn privé-eiland en met Jacqueline Kennedy aan zijn zij – opmerkte: “Het geld moet je niet achterna zitten, het geld moet jou tegemoet lopen”.

De komende maanden zet ik mijn euro’s op de dollar.

Buitenhof, 9 mei 2010

Over Selma, Ab en Huib Klink

Deze week zijn mij een paar zaken opgevallen die ik niet kan duiden, maar die ik toch graag met u wil delen. Misschien ziet u de verbanden.

Het begon in München, waar ik het proces volg tegen Iwan Demjanjuk. Als bewaker in het vernietigingskamp Sobibor zou hij medeplichtig zijn aan de moord op zo’n 28.000 Joden. Demjanjuk blijft volhouden dat er van persoonsverwisseling sprake is en zijn advocaat heeft al gesuggereerd dat hij wordt verward met andere Demjanjuk – een neef of een broer.

Na de zitting wilde ik naar huis, maar vliegen ging niet meer vanwege de aswolk. Ik haalde nog net de trein en arriveerde in de nacht op het Centraal Station van Amsterdam, waar het door de verbouwingen en de stakingen van het schoonmaakpersoneel een onbeschrijfelijke smeerboel was. Je kunt veel zeggen, maar als je ziet hoe wordt omgegaan met de Noord/Zuidlijn, het Rijks en Stedelijk Museum, en nu weer met het Centraal Station, dan moet je toegeven dat Amsterdam er in elk geval in is geslaagd om de troep bij elkaar te houden.

Eindelijk thuisgekomen, las ik de kranten. Minister Ab Klink had namens de Nederlandse regering zijn excuses heeft aangeboden aan Selma Wijnberg, een van de zeldzame overlevenden van Sobibor. De minister deed dat tijdens een herdenking in Westerbork, het kamp waar de Nederlandse Joden naartoe gingen, voor zij voor verder werden gedeporteerd.

Daarna las ik in het Reformatorisch Dagblad een interview met de eeneiige tweelingbroer van de minister. Hij heet Huib Klink en is hervormd predikant te Hoornaar, Zuid-Holland. Volgens dominee Huib Klink komt het allemaal door geloofsafval en atheïsme dat de mens is vervallen tot de misdaden van communisme en nazisme. Als wij allemaal gewoon christelijk waren gebleven, zouden de Gulag Archipel of Sobibor nooit zijn voorgevallen.

Ik kijk naar de foto van Huib Klink en ik kijk daarna naar de foto van Ab Klink, die naast mevrouw Wijnberg staat. Een verbluffende gelijkenis van de tweelingbroers.

Ineens moet ik denken aan Demjanjuk, aan zijn geheimzinnige neef of broer. Ook denk ik aan de aartsbisschop die Demjanjuk in de rechtszaal geestelijk heeft bijgestaan. Ik moet denken aan de kampbewakers van Sobibor, die bijna allemaal evangelisch of katholiek waren opgevoed. Ik moet denken aan bisschop Williamson die in Regensburg is veroordeeld omdat hij de Holocaust heeft ontkend. Ik moet denken aan kardinaal Babini, die heeft verklaard dat de ophef over het kindermisbruik binnen de katholieke kerk een Joods complot is, omdat – en ik citeer – “uiteindelijk de Joden historisch gezien Christus hebben vermoord”.

En ik moet denken aan Selma Wijnberg en haar man Chaim, die na de oorlog in het christelijke Nederland een vijandig onthaal kregen en die – als het aan de katholieke minister Kolfschoten had gelegen – het land waren uitgegooid.

Ik denk aan de 87-jarige Selma, die allang niet meer in God gelooft. Volgens mensen als Huib Klink was het eigenlijk gewoon haar eigen schuld.

Nog een geluk dat wij ook zijn broer Ab hebben.

En tenslotte denk ik aan de rotzooi op het Centraal Station en aan de komende verkiezingen, maar hoe kom ik daarop? Daar moet ik eerst nog maar eens ernstig over nadenken.

Buitenhof, 18 april2010